لانه سازی پرندگان یکی از شگفتانگیزترین کارهای طبیعت است. پرندهای که نه دست دارد و نه ابزار، فقط با منقار و پا خانهای محکم برای تخمهایش میسازد. در این مطلب به زبان ساده میگوییم پرندگان چرا و چطور لانه میسازند، چه نوع لانههایی وجود دارد و هر پرنده از چه مصالحی استفاده میکند. در پایان هم یک قالب ساده و کامل برای تحقیق علوم دوم ابتدایی و یک کاردستی ساده آوردهایم.
فهرست مطالب
چرا پرندگان لانه میسازند؟
طبق ویکیپدیای فارسی در مدخل آشیانه، آشیانه جایی است که پرنده در آن تخم میگذارد، روی تخمها میخوابد و جوجههایش را بزرگ میکند. پس لانه بیشتر از هر چیز یک «اتاق بچه» است، نه خانهی همیشگی پرنده.
لانه سه کار مهم انجام میدهد. اول، تخمها را گرم نگه میدارد. دوم، تخم و جوجه را از چشم شکارچیها پنهان میکند. سوم، جلوی افتادن و غلتیدن تخمها را میگیرد. بیشتر پرندگان هر سال لانهی تازهای میسازند، اما بعضیها لانهی قدیمی را تعمیر میکنند. اگر میخواهید با ویژگیهای مشترک همهی پرندگان آشنا شوید، راهنمای پرندگان برای کودکان را بخوانید.
لانه سازی پرندگان چگونه است؟
لانه سازی پرندگان در گونههای مختلف فرق دارد، اما مراحل اصلی آن شبیه هم است:
- انتخاب جا: پرنده جایی امن پیدا میکند؛ شاخهی پرپشت، سوراخ دیوار یا گودی زمین.
- جمع کردن مصالح: پرنده علف، شاخه، گل، پر یا مو را با منقار جمع میکند و به محل لانه میبرد.
- اسکلتبندی: ابتدا قطعههای درشتتر را روی هم میگذارد یا میبافد.
- گود کردن وسط: با چرخیدن و فشار سینه، گودی وسط لانه را درست میکند.
- نرم کردن داخل: در پایان، داخل لانه را با پر، مو یا علف نرم میپوشاند.
چه کسی لانه را میسازد؟ طبق مقالهی آشیانهی پرندگان در ویکیپدیای انگلیسی، در بیشتر گونهها پرندهی ماده بیشتر کار ساخت را انجام میدهد. در بعضی گونهها هر دو با هم میسازند و در چند گونه هم نر سازندهی اصلی است.
انواع لانه پرندگان
لانهها اندازه و شکلهای بسیار متفاوتی دارند. کوچکترین لانهها مال مرغهای مگسخوار است و فقط حدود ۲ سانتیمتر عرض دارد. در ادامه پنج نوع رایج را میبینیم.
لانهی فنجانی (گنجشک)
لانهی فنجانی معروفترین نوع لانه است؛ کاسهای از علف و شاخههای نازک که داخلش نرم است. توکای سیاه و بسیاری از پرندههای آوازخوان چنین لانهای میسازند. گنجشک خانگی که هر روز در شهر میبینیم، معمولاً لانهاش را در سوراخها و زیر لبهی بام خانهها میسازد. گنجشک از علف خشک، کاه، پر و حتی تکههای نخ و کاغذ استفاده میکند.
لانهی گلی (پرستو)
پرستو لانهاش را با گل میسازد. طبق ویکیپدیای فارسی در مدخل پرستو، پرستوی نر و ماده با هم لانه را از گل، ساقهی علف خشک و پر میسازند. پرستو گلولههای کوچک گل را با منقار از کنار آب برمیدارد و آنها را لایهلایه روی دیوار میچسباند. یک جفت پرستو حدود دو هفته برای لانهی گلی وقت میگذارد. به همین دلیل پرستوها لانهی سالم سال قبل را با ارزش میدانند و دوباره از آن استفاده میکنند.
لانهی آویزان (پرندهی بافنده)
پرندهی بافنده استاد لانه سازی است. نر بافندهی بایا، پرندهای از جنوب آسیا، با منقار نوارهای بلند برگ و علف را میبرد، میبافد و گره میزند. برای یک لانهی کامل تا ۵۰۰ بار رفتوآمد میکند و حدود ۱۸ روز وقت میگذارد. سپس ماده لانه را بازرسی میکند. اگر لانه را بپسندد، نر ورودی تونلی آن را کامل میکند.

لانه در سوراخ درخت (دارکوب، جغد)
دارکوب با منقار قویاش در تنهی درخت سوراخی میکند و در آن تخم میگذارد. ابزار دیگر دارکوب برای پیدا کردن غذا هم شنیدنی است؛ ماجرای آن را در مطلب زبان بلند دارکوب آوردهایم. سوراخهایی که دارکوب رها میکند، برای پرندگان دیگر هم ارزش زیادی دارد. بسیاری از جغدها از همین حفرههای درختی برای لانه استفاده میکنند. اگر کنجکاوید جغدها روزها کجا پنهان میشوند، محل استراحت جغدها در روز را بخوانید.
لانه روی زمین (مرغ)
بعضی پرندگان لانهی خیلی سادهای دارند: فقط یک گودی کمعمق در خاک. شترمرغ، بیشتر پرستوهای دریایی، قرقاول، بلدرچین و کبک چنین لانهای دارند. مرغ خانگی هم از همین خانواده است و روی زمین تخم میگذارد. تخم پرندگان زمینزی معمولاً رنگی شبیه خاک دارد تا شکارچی آن را تشخیص ندهد. اگر میخواهید بدانید مرغ چرا بیشتر عمرش را روی زمین میگذراند، مطلب زندگی مرغ روی زمین را ببینید.
جدول پرنده، نوع لانه و مصالح
جدول زیر خلاصهی انواع لانه پرندگان را نشان میدهد. میتوانید آن را مستقیم در تحقیق مدرسه استفاده کنید.
| پرنده | نوع لانه | جای لانه | مصالح اصلی |
|---|---|---|---|
| گنجشک خانگی | فنجانی یا گنبدی | سوراخ دیوار، زیر بام | علف خشک، کاه، پر |
| پرستو | گلی | دیوار و سقف ساختمان | گل، علف خشک، پر |
| پرندهی بافنده | آویزان | سر شاخهها | نوار برگ و علف |
| دارکوب | حفرهای | تنهی درخت | خود چوب درخت |
| مرغ خانگی | گودی ساده | روی زمین | خاک، کاه |
| مرغ مگسخوار | فنجانی خیلی کوچک | شاخهی نازک | الیاف نرم گیاهی، تار عنکبوت |
پرندگانی که لانه نمیسازند
همهی پرندگان لانه نمیسازند. پنگوئن امپراتور در قطب جنوب هیچ لانهای ندارد. او تخم را روی پاهایش نگه میدارد و با چینی از پوست شکم آن را گرم میکند. پنگوئن شاه هم همین کار را میکند.

لگو طوطی؛ ست رنگارنگ برای ساخت و یادگیری شکل منقار و پر.
مشاهده و سفارش ←کوکوی معمولی راه دیگری دارد. ماده تخمش را در لانهی پرندهای دیگر میگذارد و آن پرنده، جوجهی کوکو را مثل جوجهی خودش بزرگ میکند. به این پرندگان «انگل لانه» میگویند.
تحقیق لانه سازی پرندگان برای علوم دوم
اگر معلم از کودک تحقیقی دربارهی لانه سازی پرندگان خواسته است، این قالب ساده را با هم پر کنید:
- عنوان: لانه سازی پرندگان
- مقدمه: پرندگان برای چه لانه میسازند؟ (یک یا دو جمله)
- سه پرنده و لانهشان: اسم پرنده، شکل لانه و مصالح آن را بنویسید.
- یک پرنده که لانه نمیسازد: مثلاً پنگوئن امپراتور.
- مشاهدهی من: آیا لانهای در محله دیدهای؟ کجا بود و مصالحش چه بود؟
- نقاشی: یک لانه بکش و اجزای آن را نام ببر.
بهترین بخش تحقیق، مشاهدهی خود کودک است. در بهار، زیر بام خانهها یا روی درختها دنبال لانه بگردید. یادتان باشد لانهی فعال را لمس نکنید و از آن فاصله بگیرید.
برای بخش نقاشی، منقار هر پرنده را هم کنار لانهاش بکشید. منقار ابزار اصلی لانه سازی است و هر پرنده منقاری مناسب کار خودش دارد. شکلهای مختلف آن را در مطلب انواع منقار پرندگان دیدهاید.
کاردستی لانه با بچهها
بعد از تحقیق، یک لانهی کوچک بسازید. این کار کمک میکند کودک سختی کار پرنده را حس کند:
- وسایل: یک کاسهی کاغذی، کاه یا علف خشک، تکههای نخ و چسب.
- مرحلهی اول: علفها را دور کاسه بپیچید و با چسب ثابت کنید.
- مرحلهی دوم: داخل را با پنبه یا تکهپارچه نرم کنید.
- مرحلهی سوم: چند تخم از خمیر بازی بسازید و داخل لانه بگذارید.
حالا از کودک بپرسید اگر فقط منقار داشت، این کار چقدر سخت میشد. برای ادامهی بازی، میتوانید یک مرغ آجری ۲۹ قطعهای بسازید و آن را کنار لانهی کاغذی بگذارید. اگر کودک پرندههای حفرهساز را بیشتر دوست دارد، دارکوب آجری هم گزینهی جالبی است.

سوالات متداول
کدام پرنده با گل لانه میسازد؟
پرستو معروفترین پرندهای است که با گل لانه میسازد. نر و ماده گلولههای گل را با منقار میآورند و همراه با علف خشک و پر روی دیوار میچسبانند.
پرندگان لانه را در چند روز میسازند؟
زمان آن در هر پرنده فرق دارد. پرستو حدود دو هفته برای لانهی گلی وقت میگذارد و پرندهی بافنده حدود ۱۸ روز.
همهی پرندگان لانه میسازند؟
نه. پنگوئن امپراتور تخم را روی پاهایش نگه میدارد و کوکو تخمش را در لانهی پرندگان دیگر میگذارد.
لانه سازی پرندگان را چطور به کودک کلاس دوم توضیح دهیم؟
بگویید لانه اتاق بچهی پرنده است. سپس با عکس یا مشاهدهی واقعی، سه نوع لانهی فنجانی، گلی و حفرهای را نشان دهید و از کودک بخواهید مصالح هر کدام را حدس بزند.
با لانهی خالی پرنده چه کنیم؟
اگر لانهای پیدا کردید، به آن دست نزنید. ممکن است پرنده برگردد یا پرندهای دیگر از آن استفاده کند. فقط از دور تماشا و عکاسی کنید.

لگو جغد؛ ست ساختنی برای آشنایی با پرندگان و بازی نقش.
مشاهده و سفارش ←
دیدگاهها