باختن در بازی رومیزی برای خیلی از بچهها سخت است. گاهی کودک مهرهها را پرت میکند، گریه میکند یا میگوید «دیگر بازی نمیکنم». این واکنشها در سنین پایین رایجاند. خبر خوب این است که با چند قانون ساده و رفتار آرام بزرگترها، شب بازی خانوادگی دوباره لذتبخش میشود.
این مطلب ادامه راهنمای بازی فکری خانوادگی است. آنجا اونو، منچ و مونوپولی را برای دورهمی معرفی کردهایم؛ اینجا سراغ لحظهای میرویم که بازی تمام میشود و یک نفر میبازد.
چرا باختن در بازی رومیزی سخت است؟
کودک وقت زیادی روی بازی گذاشته و انتظار برد داشته است. بنابراین وقتی نتیجه برعکس میشود، احساس ناکامی طبیعی است. علاوه بر این، بچههای کوچک هنوز فرق «من باختم» و «من بد هستم» را خوب تشخیص نمیدهند.
در ادبیات ورزشی برای این موضوع دو اصطلاح هست. طبق مدخل Sportsmanship در ویکیپدیا، «بازنده بدقلق» کسی است که باخت را بد میپذیرد. در مقابل، «بازیکن جوانمرد» هم برنده خوبی است و هم بازنده خوبی. پس هدف ما فقط آرام کردن بازنده نیست؛ برنده هم باید محترمانه رفتار کند.
قبل از باختن در بازی رومیزی؛ قانونها را با هم بگذارید
بیشتر دعواها سر قانونهای مبهم شروع میشود. پس پیش از اولین تاس، قانونها را بلند بخوانید. سپس دو یا سه قانون خانوادگی هم اضافه کنید؛ مثلاً «پرت کردن مهره یعنی پایان بازی آن شب» یا «برنده رقص پیروزی نمیکند».
بهتر است کودک هم در نوشتن این قانونها نقش داشته باشد. وقتی خودش قانون را پیشنهاد داده، اجرای آن هم برایش آسانتر است. علاوه بر این، میتوانید قانونها را روی یک کارت بنویسید و کنار جعبه بازی بگذارید.
بازی مناسب سن را انتخاب کنید
بازی خیلی سخت، باخت را تلختر میکند. برای بچههای کوچکتر، بازیهایی که بیشتر به شانس وابستهاند شروع بهتری هستند. برای نمونه، ویکیپدیا مارپله را یک مسابقه شانسی ساده میداند که میان کودکان محبوب است. ریشه آن هم به بازی کهنی در هند به نام «موکشا پاتام» برمیگردد.
منچ و مارپله جعبهای بردیا هر دو بازی کلاسیک را در یک جعبه کوچک دارد. چون نتیجه بیشتر به تاس بستگی دارد، باخت کمتر به «من بلد نیستم» ربط پیدا میکند.

والد، الگوی باختن در بازی رومیزی
بچهها از رفتار ما بیشتر از حرف ما یاد میگیرند. پس وقتی خودتان میبازید، احساستان را کوتاه و آرام بگویید. مثلاً بگویید: «حیف شد، دوست داشتم ببرم. اما دست قشنگی بود. دور بعد بازی کنیم؟» همین جمله ساده نشان میدهد ناراحتی و احترام میتوانند با هم باشند.
از طرف دیگر، همیشه عمداً نبازید. اگر کودک هر بار ببرد، بعداً در جمع دوستان با باخت واقعی روبهرو میشود و آمادگی ندارد. به جای آن، گاهی برای بازیکن کوچکتر یک امتیاز شروع بگذارید و این قانون را از اول اعلام کنید.
بعد از باخت؛ مکث کوتاه و گفتوگو
وقتی کودک ناراحت است، توضیح و نصیحت را برای بعد بگذارید. ابتدا احساس او را نام ببرید: «میبینم عصبانی شدی چون خیلی دوست داشتی ببری.» سپس یک مکث کوتاه پیشنهاد کنید؛ مثلاً یک لیوان آب یا چند دقیقه دور از میز.
بعد از آرام شدن، دو سؤال ساده بپرسید: «بهترین لحظه بازی کجا بود؟» و «دور بعد چه کار دیگری امتحان میکنی؟» به این ترتیب، توجه کودک از نتیجه به خود بازی برمیگردد.
باختن در بازی رومیزی و برنده خوب
برنده هم باید تمرین کند. ویکیپدیا رفتارهایی مثل به رخ کشیدن برد و تحقیر حریف را نشانه «برنده بد» میداند. پس یک قانون خانوادگی بگذارید: برنده به همه دست میدهد و یک حرکت خوب بازیکن دیگر را نام میبرد.
بازیهای کارتی سریع برای این تمرین مناسباند، چون دورها کوتاه است و فرصت جبران زود میرسد. برای مثال، اونو از سال ۱۹۷۱ یکی از بازیهای کارتی پرطرفدار خانوادگی است. اونو طرح لبوبو بردیا همان قانونهای آشنا را با طرح تازه دارد.
بازیهای طولانی را برای بعد بگذارید
بازی طولانی یعنی سرمایهگذاری بیشتر و باخت سختتر. به همین دلیل، بازیهایی مثل مونوپولی را بیشتر برای نوجوانها و بزرگترها نگه دارید. بازی فکری مونوپولی فاخته خرید ملک، اجاره و برنامهریزی پول را تمرین میدهد. اما یک دست آن ممکن است طولانی شود؛ پس از قبل زمان پایان را مشخص کنید.

چند نکته کوتاه برای شب بازی
| موقعیت | پیشنهاد |
|---|---|
| کودک خسته یا گرسنه است | بازی را به وقت دیگری بسپارید |
| اختلاف سنی زیاد | امتیاز شروع یا بازی تیمی |
| پرت کردن مهره | پایان آرام بازی طبق قانون از پیش گفتهشده |
| برنده مسخره میکند | یادآوری قانون دست دادن و تعریف از حریف |
یک عادت کوچک هم کمک میکند. بعد از هر بازی، همه با هم جعبه را جمع کنند و هر نفر یک لحظه خوب بازی را تعریف کند. به این ترتیب، پایان بازی با یک کار مشترک تمام میشود، نه فقط با اعلام برنده. همچنین کودک یاد میگیرد که بازی فردا هم ادامه دارد و یک باخت پایان ماجرا نیست.
بازی تیمی هم راه خوبی است. وقتی کودک با یک بزرگتر همتیمی است، باخت بین دو نفر تقسیم میشود. برای ایدههای بیشتر درباره ارزش بازی، مطلب حق بازی کودک را هم بخوانید.
پرسشهای پرتکرار
در تمرین باختن در بازی رومیزی، عمداً ببازیم؟
گاهی اشکالی ندارد؛ اما نه همیشه. امتیاز شروع یا بازی تیمی راه منصفانهتری است.
اگر کودک وسط بازی قهر کرد چه کنیم؟
بازی را متوقف کنید، احساسش را نام ببرید و بعد از آرام شدن پیشنهاد دور تازه بدهید.
از چه سنی بازی رقابتی مناسب است؟
به برچسب سنی هر بازی توجه کنید. بازیهای شانسی ساده معمولاً برای شروع بهترند.
دیدگاهها