چرا جغد شب بیدار است و روزها کمتر دیده میشود؟ این سؤال را بیشتر بچهها دستکم یک بار میپرسند. پاسخ کوتاه این است که بدن جغد برای شکار در تاریکی طراحی شده است: چشمهای درشت، گوشهای بسیار تیز و بالهایی که تقریباً بیصدا پرواز میکنند. در این مطلب به زبان ساده توضیح میدهیم جغد شبها چه میکند، چطور در تاریکی میبیند و میشنود و چه بازیهایی برای آشنایی بچهها با این پرنده مناسب است.
فهرست مطالب
چرا جغد شب بیدار است؟ پاسخ کوتاه
بیشتر جغدها شبزی هستند؛ یعنی روز را در لانه یا روی شاخهای پنهان استراحت میکنند و با تاریک شدن هوا برای شکار بیرون میآیند. دلیل اصلی، غذای آنهاست. موشها و جوندگان کوچک، که غذای بسیاری از جغدها هستند، شبها فعالترند. جغد هم وقتی بیدار است که شکارش بیرون آمده باشد.
دلیل دوم، رقابت کمتر است. روزها پرندگان شکاری دیگری مثل عقاب و شاهین در آسمان هستند. شب اما میدان جغدهاست. جغد با ابزارهایی که دارد، در تاریکی کاری را انجام میدهد که بیشتر پرندگان از پسش برنمیآیند.
همهی جغدها شبزی نیستند. جغد برفی و جغد زمینزی (Burrowing Owl) روزها هم فعالاند و شکار میکنند.
جغد شبها چه میکند؟
شب برای جغد زمان کار است. او روی شاخهای مینشیند، گوش میدهد و منتظر کوچکترین صدا میماند. وقتی صدای حرکت موشی را روی زمین میشنود، سرش را به سمت صدا میچرخاند، جای دقیق آن را تشخیص میدهد و بیصدا به سویش پرواز میکند. چنگالهای تیز و منقار قلابدار جغد هم ابزار جغد برای گرفتن و پاره کردن شکارند.
جغدها شبها فقط شکار نمیکنند. صدای «هوهو» که در شب میشنویم، اغلب صدای جغدی است که قلمرو خود را اعلام میکند یا با جفتش حرف میزند. بعضی جغدها هم در همین ساعتها برای جوجههایشان غذا میبرند.
چشمهای جغد در تاریکی چطور میبینند؟
چشمهای جغد نسبت به سرش بسیار بزرگ است. این چشمها نور کم شب را بهتر جمع میکنند و به جغد کمک میکنند در نور مهتاب یا ستارهها هم ببیند. شبکیهی چشم جغد هم سلولهای فراوانی برای دیدن در نور کم دارد.
اما یک نکتهی جالب هست: چشم جغد گرد نیست، بلکه شکلی لولهمانند دارد و نمیتواند در کاسهی چشم بچرخد. به همین دلیل جغد به جای چرخاندن چشم، کل سرش را میچرخاند. اگر کنجکاوید بدانید این کار چطور ممکن است، مطلب راز چرخش سر جغد و گردن انعطافپذیر آن را بخوانید.

گوشهای تیز؛ سلاح اصلی جغد شبزی
چشم مهم است، اما شنوایی جغد از آن هم مهمتر است. در بعضی جغدها، مثل جغد انبار، گوشها روی سر در یک ارتفاع نیستند؛ یکی کمی بالاتر و دیگری کمی پایینتر است. این تفاوت کوچک باعث میشود صدا با کمی اختلاف به دو گوش برسد. مغز جغد از همین اختلاف میفهمد صدا از کجا و از چه ارتفاعی میآید.
صفحهی گرد صورت جغد هم مانند یک کاسهی صدا عمل میکند و صداها را به سمت گوشها هدایت میکند. پژوهشهای مشهور زیستشناس آمریکایی، ماساکازو کونیشی، نشان داد جغد انبار میتواند در تاریکی کامل، فقط با کمک شنوایی، موش را پیدا و شکار کند.
پرواز بیصدا؛ راز شکار در شب
بیشتر پرندگان هنگام پرواز صدا تولید میکنند، اما جغدها تقریباً بیصدا پرواز میکنند. طبق توضیح انجمن آدوبون دربارهی پرواز بیصدای جغدها، چند ویژگی با هم این کار را ممکن میکنند:
- بالهای بزرگ: جغد نسبت به وزنش بال بزرگی دارد و میتواند آهسته و با بال زدن کم سُر بخورد.
- لبهی شانهمانند: روی لبهی جلویی پرهای بال، دندانههایی مثل شانه هست که جریان هوای پرسروصدا را به جریانهای کوچکتر و آرامتر تقسیم میکند.
- سطح مخملی و حاشیهی نرم: پرهای جغد سطحی مخملی دارند و لبهی پشتی بال هم ریشهریشه و نرم است؛ این دو، صدای باقیمانده را جذب میکنند.
این سکوت دو فایده دارد. شکار صدای نزدیک شدن جغد را نمیشنود و خود جغد هم صدای شکار را بهتر میشنود. آدوبون همچنین مینویسد این ویژگیها در جغدهای شبزی قویتر از جغدهای روزگرد است.
جغد روزها کجا استراحت میکند؟
وقتی میدانیم چرا جغد شب بیدار است، سؤال بعدی این است که روزها کجا میرود. جغدها معمولاً جایی را انتخاب میکنند که دیده نشوند: حفرهی تنهی درخت، شاخههای پربرگ، شکاف صخرهها یا زیر سقف انبارها و ساختمانهای قدیمی. رنگ پرهای بیشتر جغدها قهوهای، خاکستری یا خالدار است و با پوست درخت هماهنگ میشود.
یک باور رایج این است که جغد در روز کور است. این درست نیست. جغدها در روشنایی روز هم میبینند؛ فقط ترجیح میدهند در این ساعتها آرام بمانند. اگر پرندگان کوچک جای جغدی را پیدا کنند، گاهی دستهجمعی دورش سروصدا راه میاندازند تا از آنجا برود. همین سروصدا یکی از راههایی است که پرندهنگرها با آن جغد را در روز پیدا میکنند.

لگو جغد؛ ست ساختنی برای آشنایی با پرندگان و بازی نقش.
مشاهده و سفارش ←مقایسهی جغد با پرندگان روزگرد
جدول زیر نشان میدهد جغد شبزی در چه چیزهایی با یک پرندهی شکاری روزگرد مثل شاهین فرق دارد. برای شناختن پرندگان روزگرد دیگر و ویژگیهای مشترک همهی پرندگان، آشنایی با پرندگان برای بچهها را ببینید.
| ویژگی | جغد شبزی | پرندهی شکاری روزگرد |
|---|---|---|
| زمان شکار | بیشتر شب و غروب | روز |
| حس اصلی شکار | شنوایی و دید در نور کم | دید تیز در روشنایی |
| صدای پرواز | تقریباً بیصدا | صدای بالزدن شنیدنی است |
| حرکت چشم | چشم ثابت؛ چرخاندن سر | چشم کمی حرکت میکند |
| غذای رایج | جوندگان شبزی و حشرهها | پرندگان، جوندگان و ماهی |
بازی و فعالیت دربارهی جغد برای بچهها
بهترین راه برای اینکه بچهها بفهمند چرا جغد شب بیدار است، بازی کردن با همین ویژگیهاست. چند ایدهی ساده:
- بازی گوش جغد: چشم کودک را ببندید و از گوشههای مختلف اتاق آرام دست بزنید. کودک باید با انگشت جهت صدا را نشان دهد.
- چرخش سر: از کودک بخواهید بدون حرکت چشمها، فقط با چرخاندن سر به اطراف نگاه کند تا حس دید جغد را تجربه کند.
- پرواز بیصدا: یک برگ کاغذ و یک تکه پارچهی نرم را در هوا تکان دهید و صدای آنها را با هم مقایسه کنید.
- ساخت جغد: یک کیت ساختنی جغد بسازید و هنگام ساخت دربارهی چشمها، بالها و پاهای آن حرف بزنید.
برای ایدهی چهارم، کیت ساختنی جغد ۳۰ قطعهای گزینهی مناسبی برای کودکان بالای شش سال است. اگر کودک از ساخت پرندگان لذت ببرد، راهنمای ساخت پرنده با قطعههای لگو هم ایدههای بیشتری به شما میدهد. پیش از خرید هم بد نیست بدانید کیتهای ساختنی برای چه سنی مناسباند.

سوالات متداول
چرا جغد شب بیدار است و روز میخوابد؟
چون غذای بیشتر جغدها، یعنی جوندگان کوچک، شبها فعالاند. جغد هم چشم و گوش و بالهایی دارد که برای شکار در تاریکی مناسب است. روزها معمولاً در جایی پنهان استراحت میکند.
آیا همهی جغدها شب بیدار هستند؟
نه. بیشتر جغدها شبزی یا فعال در غروب هستند، اما گونههایی مثل جغد برفی و جغد زمینزی روزها هم شکار میکنند.
جغد در شب بیدار چطور شکار را پیدا میکند؟
بیشتر با شنوایی. گوشهای تیز و صفحهی گرد صورت به جغد کمک میکنند جای دقیق صدای شکار را پیدا کند. چشمهای درشت هم در نور کم شب به او کمک میکنند.
چرا صدای بال جغد شنیده نمیشود؟
پرهای بال جغد لبهای شانهمانند، سطحی مخملی و حاشیهای نرم دارند. این ویژگیها جریان هوا را آرام میکنند و صدای پرواز را تقریباً از بین میبرند.
چطور برای کودک توضیح دهیم چرا جغد شب بیدار است؟
بگویید جغد یک «شکارچی شب» است که غذایش شبها بیرون میآید. بعد با بازی گوش جغد، چرخش سر و ساخت یک جغد اسباببازی، هر ویژگی را به صورت عملی نشان دهید.
دیدگاهها