انار با گلپر یکی از آشناترین خوراکیهای پاییز و زمستان در خانههای ایرانی است. ترشی و شیرینی انار با عطر کمی تلخ گلپر و یک ذره نمک، طعمی میسازد که برای خیلیها یادآور شب یلداست. در این مطلب اول توضیح دادهایم گلپر چیست. بعد طرز تهیه، مقدار پیشنهادی برای شروع و روش نگهداری را آوردهایم. در آخر هم دربارهی احتیاطهای مصرف گلپر، بهخصوص در بارداری، با استناد به منابع نوشتهایم.
فهرست مطالب
گلپر چیست؟
گلپر گیاهی از خانوادهی چتریان با نام علمی Heracleum persicum است. طبق مدخل گلپر در ویکیپدیای فارسی، این گیاه بومی ایران است و در نواحی نمناک کوهستانی، از جمله کوههای گیلان، مازندران، آذربایجان و بختیاری میروید. آنچه ما بهعنوان ادویه میخریم، دانههای خشک و نازک گیاه است که معطر و کمی تلخاند.
بیشتر مغازهها گلپر را به شکل پودر میفروشند. مدخل Heracleum persicum در ویکیپدیای انگلیسی توضیح میدهد که روی بعضی بستهها به اشتباه نام «angelica» یعنی سنبلالطیب یا گیاه دیگری نوشته میشود. پس اگر روی بستهی گلپر نام انگلیسی دیگری دیدید، تعجب نکنید.
در آشپزی ایرانی، پودر گلپر را روی باقلا، عدسی، سیبزمینی و البته دانههای انار میپاشند. فهرست کاملتر ادویهها را در راهنمای انواع ادویه آوردهایم.

چرا انار با گلپر خوشمزه است؟
این خوراکی سه مزه را کنار هم مینشاند:
- ترش و شیرین: از خود دانههای انار.
- تلخ و معطر: از گلپر.
- شور: از یک ذره نمک که بقیهی طعمها را پررنگتر میکند.
این ترکیب در سفرهی یلدا جایگاه ویژهای دارد. ویکیپدیای فارسی در مدخل شب یلدا، انار دانشده را یکی از اجزای اصلی سفرهی این شب میداند. اگر برای یلدا دنبال ایدهی هدیه هم هستید، هدیه شب یلدا برای بچهها را ببینید.
طرز تهیه انار با گلپر
برای این خوراکی به وسیلهی خاصی نیاز ندارید. مراحل ساده است:
- انار را بشویید و تاج آن را با چاقو جدا کنید.
- پوست را در چند جا از بالا به پایین خط بیندازید، طوری که فقط پوست بریده شود.
- انار را در یک کاسهی بزرگ آب باز کنید و دانهها را زیر آب جدا کنید. این کار باعث میشود آب انار به لباس و دیوار نپاشد.
- پوستههای سفید روی آب میآیند و دانهها ته کاسه مینشینند. پوستهها را بردارید و آب را خالی کنید.
- دانهها را در صافی بریزید تا آب اضافه برود.
- درست قبل از سرو، گلپر و نمک را روی دانهها بپاشید و آرام هم بزنید.
زمان ریختن ادویه مهم است. اگر خیلی زودتر بریزید، نمک آب دانهها را بیرون میکشد و کاسه کمی آبکی میشود. اگر مهمان زیاد دارید، دانهها را از چند ساعت قبل جدا کنید و در یخچال بگذارید، اما ادویه را سر سفره بزنید.
مقدار گلپر و نمک برای انار
مقدار گلپر کاملاً سلیقهای است. طعم گلپر تند و پرعطر است، پس بهتر است کم شروع کنید. جدول زیر یک نقطهی شروع است، نه دستور قطعی:
| مقدار انار | گلپر برای شروع | نمک | نکته |
|---|---|---|---|
| ۱ انار متوسط | یکچهارم تا نصف قاشق چایخوری | یک نوک قاشق | بچشید و کمکم اضافه کنید |
| ۲ تا ۳ انار | نصف تا ۱ قاشق چایخوری | یکچهارم قاشق چایخوری | برای یک کاسهی خانوادگی |
| ۵ انار برای مهمانی | ۱ تا ۲ قاشق چایخوری | نصف قاشق چایخوری | در دو نوبت بریزید |
اگر میوه شیرین است، کمی ادویهی بیشتر طعم را متعادل میکند. اگر ملس یا ترش است، با مقدار کمتر شروع کنید. یک راه ساده هم این است که ادویه را در یک ظرف کوچک کنار کاسه بگذارید تا هر کس به اندازهی سلیقهی خودش بپاشد. این کار برای مهمانیهایی که بچهها و بزرگترها با هم هستند خیلی کاربردی است.
ترکیبهای رایج انار با گلپر
علاوه بر شکل ساده، چند ترکیب دیگر هم رایج است:
انار با گلپر و نمک
سادهترین و رایجترین شکل است. همان چیزی که بیشتر خانوادهها در شب یلدا سرو میکنند. بعضیها به جای نمک معمولی، نمک دریا یا کمی نمکوفلفل میزنند.
آب انار با گلپر
بعضیها یک ذره گلپر و نمک را در آب انار تازه حل میکنند. پودر ادویه در آب حل نمیشود و ته لیوان مینشیند؛ پس قبل از نوشیدن هم بزنید.
سالاد انار با گلپر
دانهها را با خیار ریز، پیازچه و کمی نعنا مخلوط کنید و در آخر ادویه و نمک بپاشید. این سالاد کنار غذاهای سنگین زمستانی خوب است.
احتیاطهای مصرف گلپر
گلپر در مقدار معمولِ آشپزی بخشی از غذای ایرانی است. با این حال، چند احتیاط را باید بدانید.
انار با گلپر در بارداری
دربارهی ایمنی گلپر در بارداری، شواهد کافی روی انسان وجود ندارد. ویکیپدیای فارسی در بخش احتیاطها مینویسد زیادهروی در مصرف گلپر برای زنان باردار مضر است. یک مطالعهی حیوانی در مجلهی دانشگاه علوم پزشکی بابل اثر عصارهی این گیاه را روی موشهای باردار سنجیده است. پژوهشگران در این آزمایش تغییر هورمونی و اثر سقطکنندگی دیدند. پژوهشگران نتیجه گرفتهاند مصرف آن در بارداری باید با احتیاط باشد.
این پژوهش روی حیوان و با عصاره بود، نه روی انسان و با پودر خوراکی. پس نمیتوان از آن نتیجهی قطعی گرفت. پیشنهاد ما این است که در بارداری از مصرف زیاد و روزانهی گلپر پرهیز کنید و دربارهی مقدار مناسب با پزشک خود مشورت کنید.
حساسیت و شیرهی گیاه تازه
ویکیپدیای فارسی میگوید گلپر در بعضی افراد میتواند حساسیت ایجاد کند. همچنین شیرهی ساقهی گیاه تازه اگر با پوست تماس پیدا کند، ممکن است سرخی و تاول ایجاد کند. ویکیپدیای انگلیسی دلیل آن را ترکیبهایی به نام فورانوکومارین میداند که با نور خورشید پوست را حساس میکنند. این نکته بیشتر برای کسانی مهم است که گیاه تازه را از طبیعت میچینند، نه برای مصرف پودر.

نگهداری انار دانشده و پودر گلپر
دانهها را بدون ادویه و نمک در ظرف دربسته در یخچال نگه دارید و ظرف چند روز مصرف کنید. برای نگهداری طولانیتر، دانهها را روی سینی در فریزر بگذارید. وقتی یخ زدند، آنها را در کیسهی فریزر بریزید.
پودر گلپر عطرش را زود از دست میدهد. آن را در شیشهی دربسته و دور از نور، گرما و بخار اجاق نگه دارید. اگر بعد از چند ماه بوی پودر ضعیف است، وقت خرید بستهی تازه رسیده است. روش نگهداری بقیهی ادویهها را در مطلب ادویههای لازم در خانه نوشتهایم. مطالب دیگر آشپزی را هم در دستهی ادویه و آشپزی ببینید.
این مطلب جنبهی آموزشی دارد و جایگزین توصیهی پزشک نیست. اگر باردار هستید، شیر میدهید، دارو مصرف میکنید یا به گیاهان چتریان حساسیت دارید، قبل از مصرف زیاد گلپر با پزشک مشورت کنید.
سوالات متداول
انار با گلپر چه خاصیتی دارد؟
انار با گلپر بیشتر یک خوراکی خوشطعم و سنتی است. دربارهی خواص درمانی آن ادعاهای زیادی وجود دارد که شواهد علمی کافی پشتشان نیست.
آیا این خوراکی در بارداری ضرر دارد؟
شواهد انسانی کافی نیست. یک مطالعهی حیوانی با عصارهی این گیاه، احتیاط را توصیه میکند. در بارداری زیادهروی نکنید و با پزشک مشورت کنید.
برای یک انار چقدر گلپر بریزیم؟
برای یک انار متوسط با یکچهارم تا نصف قاشق چایخوری شروع کنید و بعد بچشید.
گلپر را کی روی انار بریزیم؟
درست قبل از سرو. اگر زود بریزید، نمک آب دانهها را بیرون میکشد.
آیا بچهها میتوانند انار با گلپر بخورند؟
در مقدار کم و معمولِ سفره، بله. برای کودکان کوچک، دانههای انار را زیر نظر بزرگتر بدهید.
پودر گلپر چقدر ماندگاری دارد؟
در ظرف دربسته و دور از نور چند ماه عطر خوبی دارد. اگر بویش ضعیف است، بستهی تازه بخرید.
دیدگاهها