ساخت ماشین برقی ساده یکی از محبوبترین کاردستیهای مدرسه است. با یک موتور کوچک، دو باتری قلمی، چند درب بطری و یک تکه مقوا، کودک ماشینی میسازد که واقعاً حرکت میکند. در این آموزش قدمبهقدم برای ساخت ماشین برقی ساده، وسایل لازم، مراحل ساخت، رفع ایراد و نکتههای ایمنی را آوردهایم. این کار را همیشه با حضور یک بزرگتر انجام دهید.
ایمنی پیش از شروع: فقط از باتری قلمی (AA) کوچک استفاده کنید. هرگز سیمها را به پریز برق شهری، شارژر یا آداپتور وصل نکنید. باتری سکهای (دکمهای) را هم از دسترس کودک دور نگه دارید.
فهرست مطالب
اصول ساخت ماشین برقی ساده: چطور حرکت میکند؟
پیش از ساخت ماشین برقی ساده، بهتر است بدانید این ماشین چطور حرکت میکند. ماشین برقی ساده یک مدار کامل دارد: باتری، سیم، کلید و موتور. وقتی کلید مدار را کامل کند، جریان برق از موتور میگذرد و محور آن میچرخد. اگر هنوز با مدار ساده آشنا نیستید، اول آموزش کاردستی با باتری و لامپ را ببینید. آنجا مدار را قدمبهقدم توضیح دادهایم.
موتور آرمیچر چیست؟
در بازار به موتورهای کوچک اسباببازی معمولاً «آرمیچر» میگویند. طبق ویکیپدیای فارسی در مدخل آرمیچر، آرمیچر در واقع بخشی از موتور الکتریکی است که ولتاژ ورودی به آن میرسد. این بخش در موتورهای کوچک همان سیمپیچ چرخانی است که دور محور قرار دارد.
اما چرا میچرخد؟ عبور برق از سیمپیچ، آن را به یک آهنربای موقت تبدیل میکند. در بدنهی موتور هم آهنربای دائمی هست. این دو آهنربا همدیگر را هل میدهند و میکشند و سیمپیچ میچرخد. طبق سایت آموزشی Explain that Stuff، قطعهای به نام «کموتاتور» در هر نیمدور جهت جریان را عوض میکند تا موتور همیشه در یک جهت بچرخد.
وسایل ساخت ماشین برقی
همهی وسایل ساخت ماشین برقی ساده در خانه یا لوازمالتحریری و فروشگاه قطعات الکترونیک پیدا میشود:
| وسیله | تعداد | کاربرد |
|---|---|---|
| موتور کوچک اسباببازی (آرمیچر) | ۱ عدد | ایجاد حرکت |
| جاباتری دوتایی قلمی | ۱ عدد | نگه داشتن باتریها |
| باتری قلمی (AA) | ۲ عدد | منبع برق |
| کلید کوچک | ۱ عدد | روشن و خاموش کردن |
| مقوای ضخیم یا تختهی سبک | ۱ تکه | بدنه |
| درب بطری | ۴ عدد | چرخها |
| سیخ چوبی و نی نوشابه | ۲ عدد از هر کدام | محور و یاتاقان |
| کش پول یا ملخ پلاستیکی | ۱ عدد | انتقال حرکت |
| چسب حرارتی و نوارچسب | — | اتصال قطعهها |
موتورهای کوچک اسباببازی معمولاً با ولتاژ ۱.۵ تا ۴.۵ ولت کار میکنند. پس دو باتری قلمی (حدود ۳ ولت) برای ساخت ماشین برقی ساده کافی است. باتری بیشتر فقط خطر داغ شدن سیمها را بالا میبرد.

ساخت ماشین برقی ساده قدمبهقدم
در ادامه چهار مرحلهی اصلی ساخت ماشین برقی ساده را میبینید. هر مرحله را کامل کنید و بعد سراغ مرحلهی بعد بروید.
ساخت بدنه
- یک مستطیل حدود ۱۰ در ۲۰ سانتیمتر از مقوای ضخیم ببرید.
- اگر مقوا نرم است، دو لایه را روی هم بچسبانید تا خم نشود.
- جای محورها را با مداد در دو سر بدنه علامت بزنید.
چرخ و محور
- وسط هر درب بطری را با کمک بزرگتر سوراخ کنید.
- دو تکه نی به اندازهی عرض بدنه ببرید و زیر بدنه بچسبانید. نی نقش یاتاقان را دارد.
- سیخ چوبی را از داخل نی رد کنید و دربها را دو سر آن محکم کنید.
- ماشین را روی زمین هل بدهید. اگر راحت جلو میرود، چرخها درست نصب شدهاند.
نصب آرمیچر
برای انتقال حرکت موتور به ماشین دو راه ساده وجود دارد:
- ماشین ملخی: ملخ پلاستیکی را روی محور موتور بگذارید و موتور را پشت ماشین بچسبانید. ملخ هوا را به عقب میراند و ماشین جلو میرود. این سادهترین روش است.
- ماشین کِشی: کش را دور محور موتور و محور عقب بیندازید. با چرخیدن موتور، کش محور را میچرخاند. کش باید کمی سفت باشد تا سُر نخورد.
موتور را با چسب حرارتی محکم کنید، اما چسب به محور چرخان نرسد.
مدار و کلید
- یک سیم موتور را مستقیم به یک سر جاباتری وصل کنید.
- سیم دوم موتور را به کلید و سپس به سر دیگر جاباتری ببرید.
- اتصالها را با نوارچسب بپوشانید تا سیم لخت بیرون نماند.
- جاباتری را روی بدنه بچسبانید و باتریها را بگذارید.
- کلید را بزنید و اولین حرکت ماشین را تماشا کنید!
تبریک! مراحل ساخت ماشین برقی ساده به پایان رسید.
اگر ماشین عقب رفت، جای دو سیم موتور را عوض کنید. با این کار جهت چرخش برعکس میشود.
جدول رفع ایراد در ساخت ماشین برقی ساده
اگر ماشین حرکت نکرد، ناامید نشوید. بیشتر ایرادها در ساخت ماشین برقی ساده به چند اشتباه کوچک برمیگردد:
| مشکل | علت احتمالی | راه حل |
|---|---|---|
| موتور اصلاً نمیچرخد | مدار باز است یا باتری خالی است | اتصالها و باتری را بررسی کنید |
| موتور میچرخد، ماشین نه | کش شل است یا ملخ لق است | کش کوتاهتر یا ملخ محکمتر |
| ماشین کج میرود | محورها موازی نیستند | محورها را دوباره تنظیم کنید |
| ماشین خیلی کند است | بدنه سنگین یا چرخها سفتاند | بدنه را سبک کنید، نی را گشادتر کنید |
| ماشین عقب میرود | جهت سیمها برعکس است | جای دو سیم موتور را عوض کنید |
| موتور یا سیم داغ میشود | اتصال کوتاه | فوراً باتری را جدا کنید و سیمها را بررسی کنید |
نکتههای ایمنی در ساخت ماشین برقی
ساخت ماشین برقی ساده کاری امن است، به شرطی که این قانونها را رعایت کنید:
- حضور بزرگتر: کودک همیشه با نظارت یک بزرگتر کار کند؛ بهخصوص هنگام بریدن، سوراخ کردن و کار با چسب حرارتی.
- فقط باتری کوچک: از یک یا دو باتری قلمی استفاده کنید.
- هرگز برق شهری: سیمها را هیچوقت به پریز، شارژر گوشی یا آداپتور وصل نکنید. برق شهری خطر مرگبار دارد.
- دوری از باتری سکهای: طبق مرکز کنترل مسمومیت آمریکا، اگر کودک باتری سکهای را ببلعد و در مری گیر کند، در کمتر از ۲ ساعت آسیب شدید ایجاد میکند. این باتریها را از دسترس کودک دور نگه دارید.
- جدا کردن باتری: بعد از بازی، باتری را از جاباتری بیرون بیاورید.
ارتقای ماشین برقی ساده: چراغ جلو و انرژی خورشیدی
وقتی ساخت ماشین برقی ساده را تمام کردید و ماشین کار کرد، میتوانید آن را کاملتر کنید:
- چراغ جلو: یک LED کوچک با مقاومت مناسب را بهصورت موازی با موتور ببندید. با روشن شدن موتور، چراغ هم روشن میشود.
- پنل خورشیدی کوچک: به جای باتری، یک پنل خورشیدی اسباببازی وصل کنید و ماشین را زیر آفتاب ببرید.
- ماشین مسابقهای: با دوستان مسابقه بگذارید و ببینید بدنهی سبکتر یا چرخ بزرگتر چه اثری دارد.
اگر کودک به حرکت بدون باتری هم علاقه دارد، مطلب سازوکار اسباب بازیهای قدرتی را بخوانید و تفاوت فنر و موتور را با هم مقایسه کنید.
از ساخت ماشین برقی تا کیت آموزشی
ساخت ماشین برقی ساده اولین قدم است. اگر کودک از این کار لذت برد، کیت آموزشی راه ادامه است. در کیتها قطعهها بدون لحیمکاری به هم وصل میشوند و دفترچه، پروژهها را از ساده به سخت میچیند. برای آشنایی کلی، راهنمای انتخاب کیت آموزشی الکترونیک را بخوانید.
برای نمونه، کیت دیبولو ۳۱۹۸ پنل خورشیدی، کلید، LED و دهها قطعهی دیگر دارد و برای ۸ سال به بالا مناسب است. معرفی کامل پروژههایش را در بررسی کیت دیبولو آوردهایم. اگر بین الکترونیک و رباتیک مردد هستید، مقایسهی کیت الکترونیک یا رباتیک کمک میکند.

کیت الکترونیک دیبولو ۳۱۹۸؛ دهها پروژهٔ مدار برای کنجکاوی علمی کودک.
مشاهده و سفارش ←
سوالات متداول
برای ساخت ماشین برقی ساده چه وسایلی لازم است؟
برای ساخت ماشین برقی ساده به یک موتور کوچک اسباببازی، جاباتری دوتایی، دو باتری قلمی، کلید، مقوای ضخیم، چهار درب بطری، سیخ چوبی، نی، کش یا ملخ و چسب نیاز دارید.

هواپیمای قدرتی کششی؛ بدون باتری، با عقبکش حرکت میکند.
مشاهده و سفارش ←آرمیچر را از کجا تهیه کنیم؟
موتورهای کوچک اسباببازی را میتوانید از فروشگاههای قطعات الکترونیک تهیه کنید. موتور اسباببازیهای برقی خراب هم معمولاً قابل استفاده است.
چرا ماشین برقی من حرکت نمیکند؟
بیشتر وقتها مدار باز است، باتری ضعیف است یا کش شل است. جدول رفع ایراد بالا را مرحلهبهمرحله بررسی کنید.
برای ماشین برقی چه باتری مناسب است؟
دو باتری قلمی (AA) در یک جاباتری دوتایی کافی است. هرگز از برق شهری، شارژر یا آداپتور استفاده نکنید.
این کاردستی برای چه سنی مناسب است؟
کودکان دبستانی با کمک و نظارت یک بزرگتر از پس ساخت ماشین برقی ساده برمیآیند. بریدن، سوراخ کردن و کار با چسب حرارتی را بزرگتر انجام دهد.
دیدگاهها