اسباب بازی بدون باتری شاید در نگاه اول ساده و قدیمی به نظر برسد؛ نه چراغ چشمکزن دارد، نه آهنگ و نه دکمهای که حرف بزند. اما همین سادگی، کودک را به کار میاندازد. وقتی اسباببازی خودش کاری نمیکند، کودک باید هلش بدهد، بسازدش یا برایش قصه بگوید. در این مطلب توضیح میدهیم پژوهشها دربارهی این نوع اسباببازی چه میگویند، برای هر سن چه گزینههایی هست و چطور یک اسباب بازی بدون باتری خوب انتخاب کنیم.
فهرست مطالب
چرا اسباب بازی بدون باتری انتخاب خوبی است؟
اسباببازی الکترونیکی معمولاً بیشتر کار را خودش انجام میدهد. دکمه را فشار میدهید و اسباببازی رنگها را نام میبرد، آواز میخواند یا صدای حیوان پخش میکند. در این حالت نقش کودک بیشتر تماشا و فشار دادن دکمه است. در مقابل، اسباببازی ساده جای خالی زیادی برای تخیل و حرکت کودک باقی میگذارد.
اگر بهجای اسبابباتریدار سراغ میز بدون صفحه میروید، راهنمای بازی فکری خانوادگی را هم ببینید.
آکادمی اطفال آمریکا در فهرست هدیههای کمفناوری برای رشد زبان کودکان مینویسد اسباببازیهای سنتی برای رشد زبان کودک از اسباببازیهای الکترونیکی بهترند. به گفتهی همین منبع، وقتی اسباببازی حرف میزند، والدین کمتر حرف میزنند و کودک هم کمتر صدا تولید میکند. قطعههای ساختنی، عروسک، ساز، ماشین و قطار از نمونههایی هستند که این منبع نام میبرد.
پژوهش دربارهی گفتوگوی والد و کودک
یکی از پژوهشهای معروف در این زمینه را آنا سوسا در سال ۲۰۱۶ در مجلهی JAMA Pediatrics منتشر کرد. در این پژوهش ۲۶ والد با کودک ۱۰ تا ۱۶ ماههی خود در خانه بازی کردند. هر خانواده سه دسته وسیله داشت: اسباببازیهای الکترونیکی مثل لپتاپ و تلفن کودک، اسباببازیهای سنتی مثل پازل چوبی و مکعب، و کتابهای مقوایی.
نتیجه روشن بود. والدین هنگام بازی با اسباببازی الکترونیکی بهطور میانگین حدود ۴۰ کلمه در دقیقه گفتند، اما با اسباببازیهای سنتی حدود ۵۶ کلمه و با کتاب حدود ۶۷ کلمه. رفتوبرگشت گفتوگو و پاسخ والد به صداهای کودک هم با اسباببازی الکترونیکی کمتر بود. البته نمونهی این پژوهش کوچک بود و فقط کودکان زیر دو سال را بررسی کرد؛ پس نباید آن را حکمی برای همهی سنین دانست.
اسباببازی الکترونیکی بد نیست، اما جای گفتوگو را تنگ میکند. اگر اسباببازی صدادار دارید، گاهی صدایش را خاموش کنید و خودتان قصهاش را بگویید.
انواع اسباب بازی بدون باتری
این دسته فقط عروسک و مکعب نیست. از ماشینهای قدرتی تا کیتهای ساختنی و بازیهای فکری، گزینههای زیادی بدون باتری کار میکنند. در ادامه چهار گروه اصلی را مرور میکنیم.
اسباببازیهای قدرتی و کششی
ماشین و هواپیمای قدرتی با هل دادن روی زمین انرژی میگیرند و بعد خودشان جلو میروند. چرخدندهها و یک چرخ سنگین درون آنها این انرژی را نگه میدارند؛ اگر کنجکاوید، سازوکار موتور قدرتی بدون باتری را جداگانه توضیح دادهایم. این نوع ماشین اسباب بازی بدون باتری برای کودک یک درس سادهی علت و معلول است: هل محکمتر، مسیر طولانیتر. هواپیمای قدرتی سبز با چشمهای کارتونی نمونهای از همین اسباببازیهاست که نه باتری میخواهد و نه شارژ.

هواپیمای قدرتی کششی؛ بدون باتری، با عقبکش حرکت میکند.
مشاهده و سفارش ←
اسباببازیهای ساختنی
قطعههای ساختنی و کیتهای آجری، دستها و ذهن را همزمان درگیر میکنند. کودک باید شکلها را تشخیص دهد، قطعهی درست را پیدا کند و ترتیب ساخت را دنبال کند. بعد از ساخت هم ماشین یا حیوان ساختنی به یک اسباببازی تازه برای بازی تبدیل میشود. برای مثال، ماشین پلیس آبی ۳۰ قطعهای کلیکس هم یک پروژهی ساخت است و هم یک ماشین برای بازی پلیس و دزد.

ماشین پلیس آبی کلیکس؛ قطعهٔ مناسب برای بازی نقش و تقویت مهارت دست.
مشاهده و سفارش ←
اسباببازیهای نقشآفرینی
عروسک، ظرفهای آشپزی، لباسهای نمایشی و ماشینهای امدادی، کودک را به قصهگویی و گفتوگو وامیدارند. در این بازیها کودک باید خودش جمله بسازد، نقش عوض کند و با همبازی کنار بیاید. اگر میخواهید بیشتر بدانید، فواید بازی وانمودی و ایدههای آن برای خانه را بخوانید. حتی یک شمشیر سامورایی پلاستیکی هم با چند قانون روشن، بهانهی یک قصهی پهلوانی میشود.
بازیهای فکری، هنری و حرکتی
پازل، بازیهای رومیزی، مداد رنگی، خمیر بازی، توپ و طناب هم به باتری نیازی ندارند. این وسایل مهارتهای ظریف دست، حل مسئله و تحرک بدن را تقویت میکنند. همچنین بیشتر آنها را چند کودک با هم بازی میکنند و همین، بازی را اجتماعیتر میکند.
نمونههای تازهٔ بدون باتری در فروشگاه: روبیک ۳×۳ طلقی، روبیک دوسایز وکیوم، منچ و مارپله چوبی ۶ نفره، کارگاه چاپ طرح ماشین رالی، کارگاه دوخت طرح توکو و کارگاه رنگآمیزی تکنیک گواش.
مقایسهی اسباب بازی بدون باتری و الکترونیکی
هر دو نوع اسباببازی جای خودشان را دارند، اما تفاوتهای مهمی میان آنها هست. جدول زیر این تفاوتها را خلاصه میکند.
| ویژگی | اسباببازی بدون باتری | اسباببازی الکترونیکی |
|---|---|---|
| نقش کودک | فعال؛ هل میدهد، میسازد و قصه میگوید | بیشتر فشار دادن دکمه و تماشا |
| گفتوگو با والد | بیشتر (طبق پژوهش سوسا) | کمتر |
| هزینهی نگهداری | بدون باتری و شارژ | خرید باتری یا شارژ مداوم |
| خطر باتری سکهای | ندارد | در بعضی مدلها وجود دارد |
| سروصدا | کم | گاهی زیاد و تکراری |
اسباب بازی بدون باتری برای هر سن
نیاز کودک با بزرگتر شدنش تغییر میکند. پس بهتر است انتخاب را با سن و مهارت امروز او هماهنگ کنید.
- زیر ۳ سال: مکعبهای بزرگ، شکلجورکن، کتاب مقوایی، ماشینهای درشت و توپ نرم. از قطعههای ریز دوری کنید.
- ۳ تا ۵ سال: ماشین و هواپیمای قدرتی، کیتهای ساختنی ۳+، عروسک، وسایل خالهبازی و وسایل نقاشی. برای ایدههای بیشتر، فهرست هدیههای مناسب پسر سه ساله را ببینید.
- ۶ سال به بالا: کیتهای ساختنی چندمرحلهای، بازیهای فکری و رومیزی، پازلهای بزرگتر و وسایل ورزشی. ایدههای بیشتر برای این سن را در فهرست هدیه برای پسر ۶ ساله آوردهایم.
هر سنی که باشد، ردهی سنی روی جعبه را جدی بگیرید. این عدد معمولاً به اندازهی قطعهها و ایمنی اسباببازی مربوط است و فقط به سختی بازی ربط ندارد.
نکتههای ایمنی و انتخاب
یکی از مزیتهای کمتر گفتهی اسباببازیهای ساده، دوری از باتریهای دکمهای و سکهای است. به گفتهی آکادمی اطفال آمریکا در راهنمای ایمنی باتریهای دکمهای و سکهای، اگر باتری سکهای لیتیومی در مری کودک گیر کند، ظرف حدود دو ساعت میتواند آن را بسوزاند. اگر فکر میکنید کودک باتری بلعیده، بیدرنگ او را به اورژانس ببرید.
هنگام خرید به این نکتهها هم توجه کنید:
- لبههای تیز، قطعههای لق و رنگ پوستهپوسته را بررسی کنید.
- برای کودکان زیر سه سال، اسباببازی با قطعهی کوچکتر از دهان کودک نخرید.
- اسباببازی را با علاقهی کودک جور کنید؛ اسباببازی سادهای که کودک دوستش ندارد، کنار گذاشته میشود.
- کنار کودک بازی کنید. ارزش واقعی این اسباببازیها با گفتوگو و همراهی بزرگترها بیشتر میشود.
اگر خانه پر از اسباببازی صدادار است، لازم نیست همه را یکباره جمع کنید. چند اسباببازی الکترونیکی را برای مدتی در کمد بگذارید و جای آنها چند اسباببازی ساده بچینید. بعد از چند روز ببینید کودک با کدام بیشتر بازی میکند و کدام بازیها او را به حرف زدن و قصه گفتن میکشاند. این چرخش ساده، اسباببازیهای قدیمی را هم دوباره تازه میکند.
سوالات متداول
اسباب بازی بدون باتری برای چه سنی مناسب است؟
برای همهی سنین. فقط نوع آن فرق میکند؛ کودک نوپا با مکعب و توپ نرم بازی میکند و کودک بزرگتر با کیت ساختنی، پازل و بازی فکری.
آیا اسباببازی الکترونیکی برای کودک ضرر دارد؟
ضرر مستقیم ندارد، اما پژوهش سوسا نشان داد هنگام بازی با آن، والدین کمتر حرف میزنند و گفتوگوی کمتری شکل میگیرد. بهتر است سهم اسباببازیهای ساده و بازی رودررو بیشتر باشد.
ماشین اسباب بازی بدون باتری چطور حرکت میکند؟
بیشتر این ماشینها قدرتی هستند. با هل دادن روی زمین، چرخدندهها یک چرخ سنگین را میچرخانند و انرژی آن ماشین را جلو میبرد. بعضی مدلها هم فنری یا کوکی هستند.
بهترین اسباب بازی بدون باتری برای هدیه چیست؟
کیتهای ساختنی، ماشینها و هواپیماهای قدرتی، وسایل نقشآفرینی، کتاب و بازیهای فکری گزینههای خوبی هستند. انتخاب نهایی را با سن و علاقهی کودک هماهنگ کنید.
اسباب بازی بدون باتری ایمنتر است؟
از نظر خطر باتری دکمهای و سکهای، بله. با این حال باید اندازهی قطعهها، لبهها و ردهی سنی روی جعبه را هم بررسی کنید.
دیدگاهها