آلوسور یکی از بزرگترین شکارچیهای دورهی ژوراسیک بود. این دایناسور گوشتخوار حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش در آمریکای شمالی زندگی میکرد و با دندانهای تیز و چنگالهای بلندش در رأس هرم غذایی قرار داشت. خیلیها آن را با تیرکس اشتباه میگیرند، اما این دو هرگز همدیگر را ندیدند. در این مطلب با بدن، شیوهی شکار و فسیلهای معروف این شکارچی آشنا میشوید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: آلوسور کیست؟
آلوسور (که آلوسورس و آلوساروس هم مینویسند) دایناسوری گوشتخوار و دوپا بود. طبق دایرکتوری دایناسورهای موزهی تاریخ طبیعی لندن، این شکارچی حدود ۹.۷ متر طول و حدود ۲.۷ تن وزن داشت. دورهی زندگیاش اواخر ژوراسیک، یعنی ۱۵۲ تا ۱۴۵ میلیون سال پیش، بود.
نام آلوسور یعنی «سوسمار متفاوت». ویکیپدیای فارسی در مدخل آلوسورس توضیح میدهد که این نام از دو واژهی یونانی میآید. دیرینهشناس آمریکایی، اوتنیل چارلز مارش، اولین بار در سال ۱۸۷۷ این جانور را توصیف کرد. مارش فکر میکرد مهرههای سبک آن با دایناسورهای دیگر فرق دارد؛ برای همین چنین نامی برایش برگزید.
زمان و مکان زندگی
بیشتر فسیلهای این شکارچی از سازند موریسون در غرب آمریکا به دست دیرینهشناسان رسیده است. این لایههای سنگی در ایالتهایی مثل یوتا، کلرادو و وایومینگ قرار دارند. چند فسیل هم از پرتغال میشناسیم. این شکارچی در یوتا آنقدر فراوان است که از سال ۱۹۸۸ عنوان «فسیل رسمی ایالت یوتا» را دارد.
در آن زمان، دایناسورهای مشهور دیگری هم در همین سرزمین زندگی میکردند. استگوسور با صفحههای پشتیاش و دیپلودوکوس با گردن بلندش هر دو همسایهی او بودند. اگر میخواهید جایگاه این گروهها را کنار هم ببینید، راهنمای انواع دایناسورها را بخوانید.
بدن آلوسور چه شکلی بود؟
این دایناسور ظاهر یک شکارچی کامل را داشت:
- سر بزرگ: جمجمهای بزرگ با دهانی که خیلی باز میشد.
- دندانها: حدود ۷۰ دندان تیز و خنجری با لبههای دندانهدار.
- شاخ کوچک: بالای هر چشم یک برجستگی شبیه شاخ داشت.
- دستهای قوی: دستها سه انگشت داشتند و طول چنگالها به حدود ۲۰ سانتیمتر میرسید.
- پاها و دم: با دو پای قوی راه میرفت و دم سنگینش تعادل بدن را حفظ میکرد.
کار آن شاخهای کوچک چه بود؟ موزهی تاریخ طبیعی لندن میگوید هیچکس با اطمینان نمیداند. شاید این جانوران با کمک شاخ همدیگر را میشناختند. شاید هم شاخها مثل ابروی برجستهی عقاب، چشم را از نور خورشید حفظ میکرد.

شیوهی شکار در ژوراسیک
این دایناسور شکارچی رأس هرم غذایی در زمان خودش بود. دیرینهشناسان فکر میکنند دایناسورهای گیاهخوار بزرگ مثل استگوسور و حتی سوروپودهای غولپیکر را شکار میکرد. طبق صفحهی آلوسور در نشنال جئوگرافیک کیدز، این شکارچی با سرعت حدود ۳۴ کیلومتر در ساعت میدوید؛ تقریباً همسرعت ماشینی که در کوچه حرکت میکند.
از نبرد این شکارچی با استگوسور هم شواهد جالبی در دست است. دانشمندان مهرهی دم یکی از این شکارچیها را یافتهاند که سوراخی نیمهترمیمیافته دارد. اندازهی این سوراخ دقیقاً با خار دم استگوسور جور درمیآید. پس استگوسور هم بیدفاع نبود! زره و خارهای این گیاهخواران را در مطلب دایناسورهای زرهدار معرفی کردهایم.
آیا این شکارچیها گروهی شکار میکردند؟ دیرینهشناسان چند اسکلت را کنار هم یافتهاند. با این حال، هنوز در این باره توافق ندارند. شاید گروهی شکار میکردند و شاید فقط کنار یک لاشه جمع میشدند. امروزه بیشتر دیرینهشناسان احتیاط میکنند و میگویند برای پاسخ قطعی، فسیلهای بیشتری لازم است. این همان بخش جذاب دیرینهشناسی است؛ هر کشف تازه ممکن است تصویر ما را از زندگی دایناسورها عوض کند.
آلوسور در مقابل تیرکس
آلوساروس در مقابل تیرکس یکی از پرسشهای محبوب بچههاست. اما این دو هرگز با هم نجنگیدند. طبق نشنال جئوگرافیک کیدز، تیرکس حدود ۷۶ میلیون سال بعد زندگی میکرد. جالب اینکه فاصلهی زمانی این دو شکارچی، از فاصلهی تیرکس تا انسان امروزی هم بیشتر است!
تیرکس بزرگتر و سنگینتر بود و آروارهای بسیار قوی داشت. در مقابل، آلوسور سبکتر بود و دستهایی بلندتر و قویتر داشت که با آن شکار را نگه میداشت. دربارهی رژیم غذایی تیرکس هم پرسشهای زیادی وجود دارد؛ پاسخ را در مطلب تیرکس گوشتخوار بود یا گیاهخوار آوردهایم. مقایسهی تیرکس با رقیب بزرگش را هم در مطلب اسپینوسور و تیرکس میخوانید.

لگو تیرکس؛ مدل گوشتخوار معروف برای ساخت و بازی نقش دایناسوری.
مشاهده و سفارش ←جدول مقایسه آلوسور، تیرکس و اسپینوسور
جدول زیر سه شکارچی مشهور را از نظر اندازه، دوره و شیوهی زندگی کنار هم میگذارد.
| ویژگی | آلوسور | تیرکس | اسپینوسور |
|---|---|---|---|
| طول تقریبی | ۹.۷ متر | ۱۲ متر | ۱۴ متر |
| وزن تقریبی | ۲.۷ تن | ۷ تن | ۷.۴ تن |
| دوره | ژوراسیک؛ ۱۵۲ تا ۱۴۵ میلیون سال پیش | کرتاسه؛ ۶۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش | کرتاسه؛ ۹۹ تا ۹۴ میلیون سال پیش |
| محل فسیلها | آمریکا، پرتغال | آمریکای شمالی | شمال آفریقا |
| دستها | بلند و قوی، سه انگشت | کوتاه، دو انگشت | بلند، سه انگشت |
| غذای اصلی | دایناسورهای گیاهخوار | دایناسورهای گیاهخوار | بیشتر ماهی |
همانطور که میبینید، اسپینوسور از هر دو بلندتر بود، اما بیشتر ماهی میخورد. برای آشنایی با شکارچیهای دیگر، فهرست دایناسورهای گوشتخوار معروف را ببینید.
بیگ ال؛ مشهورترین اسکلت
در سال ۱۹۹۱ گروهی از فسیلیابان سوئیسی نزدیک شهر کوچک «شل» در ایالت وایومینگ آمریکا، اسکلتی شگفتانگیز پیدا کردند. نام این اسکلت «بیگ ال» (Big Al) است. حدود ۹۵ درصد استخوانهای بیگ ال سالم مانده است. به همین دلیل یکی از کاملترین اسکلتهای این گونه در جهان به حساب میآید.
بیگ ال داستان یک زندگی سخت را تعریف میکند. دانشمندان روی استخوانهایش ۱۹ نشانهی آسیب یا بیماری یافتهاند. بعضی از این زخمها پیش از مرگ بهبود یافته بودند؛ یعنی بیگ ال پس از آسیب مدتی زنده ماند. امروز این اسکلت در موزهی راکیز قرار دارد. پژوهشگران بعدها آن را جزو گونهی تازهای به نام آلوسور جیممدسنی دانستند.
آلوسور در بازی و کاردستی بچهها
بچههای دایناسوردوست میتوانند این شکارچی را در بازیهایشان زنده کنند:
- نقاشی مقایسهای: این شکارچی و تیرکس را کنار هم بکشید و تفاوت دستها را نشان دهید.
- خط زمان: روی یک نوار کاغذی، ژوراسیک و کرتاسه را علامت بزنید و جای هر دایناسور را مشخص کنید.
- مدلسازی: با قطعههای ساختنی یک شکارچی دوپا بسازید و به آن شاخ کوچک بالای چشم اضافه کنید.
یک کیت ساختنی دایناسور شکارچی، مثل تیرکس آجری ۳۸ قطعهای، نقطهی شروع خوبی است. کودک پس از تمام کردن مدل، با تغییر چند قطعه آن را به شکل آلوسور درمیآورد. اگر به دایناسورهای گیاهخوار گردندراز هم علاقه دارد، نام دایناسورهای گردن دراز را با هم مرور کنید.

سوالات متداول
آیا آلوسور گوشتخوار بود؟
بله. این دایناسور گوشتخوار و شکارچی رأس هرم غذایی بود. دندانهای خنجری و دندانهدار داشت و دایناسورهای گیاهخوار بزرگ را شکار میکرد.
آلوسور از تیرکس بزرگتر بود؟
نه. این شکارچی ژوراسیک حدود ۹.۷ متر طول و ۲.۷ تن وزن داشت، اما تیرکس حدود ۱۲ متر طول و ۷ تن وزن داشت.
آلوسور و تیرکس همزمان زندگی میکردند؟
نه. تیرکس حدود ۷۶ میلیون سال بعد پا به جهان گذاشت. یکی در ژوراسیک و دیگری در پایان کرتاسه زندگی میکرد.
فسیلهای این دایناسور در کدام کشورها پیدا میشود؟
بیشتر فسیلها از غرب آمریکا، بهخصوص یوتا، کلرادو و وایومینگ، به دست آمده است. چند فسیل هم از پرتغال میشناسیم.
آلوسورس و آلوساروس یکی هستند؟
بله. آلوسورس، آلوساروس و آلوسور سه شکل نوشتن نام علمی Allosaurus در فارسی هستند و همه به یک دایناسور اشاره دارند.
دیدگاهها