راپید چیست و چرا روی بدنهٔ هر مدل عددی مثل ۰٫۳ یا ۰٫۵ نوشته شده است؟ در بازار ایران «راپید» به قلمی گفته میشود که خطی با ضخامت تقریباً ثابت میکشد. این قلم بیشتر در نقشهکشی، طراحی خطی، کمیک و یادداشتنویسی دقیق کاربرد دارد. در این مطلب توضیح میدهیم راپید چیست، شمارهٔ نوک چه معنایی دارد و چطور قبل از کار اصلی آن را روی کاغذ آزمایش کنید.
فهرست مطالب
راپید و تفاوت آن با خودکار
نام راپید از قلمهای فنی معروفی میآید با نام تجاری Rapidograph؛ به مرور، این نام در زبان روزمره به همهٔ قلمهای خطثابت رسید. طبق مدخل Technical pen در ویکیپدیا، قلم فنی ابزاری برای مهندس، معمار و نقشهکش است تا خطوطی با پهنای ثابت بکشد. مدلهای کلاسیک مخزن جوهر قابل شارژ یا کارتریج داشتند و نوک لولهای آنها یک سیم ریز برای کنترل جریان جوهر داشت.
اما خودکار با یک ساچمهٔ گردان کار میکند. بنابراین پهنای خط خودکار با فشار دست و زاویهٔ قلم کمی تغییر میکند. در مقابل، راپید را تقریباً عمود و با فشار کم روی کاغذ میکشید تا خط یکدست بماند. اگر میخواهید فرق ساختار انواع قلم را کاملتر ببینید، راهنمای انواع خودکار را هم بخوانید.
همچنین امروز بخش بزرگی از قلمهایی که بازار به آنها راپید میگوید، نوک نمدی یا فیبری دارند. ویکیپدیا هم اشاره میکند که قلمهای نمدی یکبارمصرف به دلیل نگهداری سادهتر جای بخشی از قلمهای فنی سنتی را پر کردهاند. در فروشگاه، عنوان برخی مدلها عبارت «یکبار مصرف» را دارد؛ مثل راپید یکبار مصرف ۰٫۵ لیتا و راپید یکبار مصرف تاچ. عنوان گروه دیگر «مهندسی» است؛ مثل راپید ۰٫۵ پیداکس و راپید مهندسی اسکول مکس ۰٫۸. مشخصات دقیق هر مدل را از عنوان و عکس همان محصول بخوانید.

راپید با شمارهٔ ۰٫۸ در عنوان؛ مناسب خط دور و قاببندی طرح.
مشاهده محصول ←
معنی شماره نوک راپید
عدد روی راپید معمولاً پهنای اسمی خط را به میلیمتر نشان میدهد. برای مثال، ۰٫۳ یعنی خطی حدود سهدهم میلیمتر و ۱٫۰ یعنی خطی حدود یک میلیمتر. پس عدد کوچکتر خط نازکتر میدهد و عدد بزرگتر خط پررنگتر و پهنتر.
در نقشهکشی استاندارد، پهنای خطها یک سری مشخص دارد. بر اساس استاندارد ISO 128، سری کامل قلمهای فنی شامل ۰٫۱۳، ۰٫۱۸، ۰٫۲۵، ۰٫۳۵، ۰٫۵، ۰٫۷، ۱٫۰، ۱٫۴ و ۲٫۰ میلیمتر است. نکتهٔ جالب این است که هر پله تقریباً ۱٫۴ برابر پلهٔ قبلی است؛ همین نسبت در اندازهٔ کاغذهای سری A هم وجود دارد. به همین دلیل، وقتی نقشهای را کوچک یا بزرگ چاپ میکنید، نسبت خطها به هم تقریباً حفظ میشود.
با این حال، بسیاری از راپیدهای بازار عددهایی مثل ۰٫۲، ۰٫۳، ۰٫۴، ۰٫۵ و ۰٫۸ دارند. این عددها هم پهنای تقریبی خطاند، اما لزوماً با سری استاندارد یکی نیستند. علاوه بر این، نوع کاغذ، سرعت دست و میزان جوهر روی خط واقعی اثر میگذارد. پس دو راپید با یک شماره از دو برند ممکن است خط کمی متفاوتی بدهند.
جدول انتخاب شماره؛ راپید چیست و کدام عدد برای چه کاری است؟
| شماره نوک | حس خط | کاربرد رایج | نمونه در فروشگاه |
|---|---|---|---|
| ۰٫۰۳ تا ۰٫۱ | بسیار ریز | جزئیات، بافت، نقطهگذاری | پارس آرتیست ۰٫۰۳ |
| ۰٫۲ تا ۰٫۳ | نازک | هاشور، خط اندازه، متن کوچک | اسکول مکس ۰٫۲، پیداکس ۰٫۳ |
| ۰٫۴ تا ۰٫۵ | متوسط | خط اصلی طرح، نوشتن | اسکول مکس ۰٫۴، پارس آرتیست ۰٫۵ |
| ۰٫۸ تا ۱٫۰ | پررنگ | خط دور، قاب، تأکید | اسکول مکس ۱٫۰، پیداکس ۱٫۰ |
اگر تازه شروع میکنید، سه شماره کافی است: یک نازک، یک متوسط و یک پررنگ. برای مثال، راپید یکبار مصرف ۰٫۳ لیتا برای هاشور، راپید پارس آرتیست ۰٫۳ برای جزئیات و راپید یکبار مصرف ۱٫۰ لیتا برای خط دور ترکیب سادهای میسازند. سپس اگر کارتان بیشتر شد، شمارههای میانی را اضافه کنید.

راپید با شمارهٔ ۰٫۵ در عنوان؛ انتخاب میانه برای خط اصلی و نوشتن.
مشاهده محصول ←کاربرد راپید در خط و هاشور
در طراحی خطی، مهمترین کار راپید ساخت سلسلهمراتب خط است. یعنی خط دور جسم پررنگتر، لبههای داخلی متوسط و هاشور یا خط اندازه نازکتر است. در نتیجه، چشم بیننده بدون رنگ هم عمق و ترتیب اجزا را تشخیص میدهد.
هاشور یعنی پر کردن یک سطح با خطوط موازی؛ هرچه خطوط نزدیکتر باشند، سطح تیرهتر به چشم میآید. در هاشور ضربدری، لایهٔ دوم را با زاویهٔ دیگر روی لایهٔ اول میکشید تا تیرگی بیشتر شود. برای این کار بیشتر شمارههای ۰٫۲ و ۰٫۳ مناسباند، چون خط ریزتر کنترل تیرگی را آسانتر میکند. توضیح تصویری این روش را در مدخل Hatching ویکیپدیا هم میبینید.

برای خطوط صاف از خطکش و شابلون کمک بگیرید. شابلون مختلط مهندسی ژلهای صریر برای دایره و شکلهای تکراری به کار میآید. همچنین روی کاغذ کالک A4 کانسون میتوانید از روی طرح مدادی، نسخهٔ جوهری تمیز بکشید. اگر وسایل رسم را هم لازم دارید، راهنمای ست هندسه کمکتان میکند.
یک روش رایج این است که اول طرح را با مداد کمرنگ بکشید و بعد روی آن راپید بزنید. فرق مداد و اتود برای این مرحله را در مطلب تفاوت مداد و اتود توضیح دادهایم. بعد از خشک شدن کامل جوهر، خطوط مدادی را آرام پاک کنید تا جوهر پخش نشود.

راپید با شمارهٔ ۰٫۵ در عنوان از سری پارس آرتیست؛ برای خط اصلی طرح.
مشاهده محصول ←نگهداری راپید و آزمون روی کاغذ
نوک راپید ظریف است و فشار زیاد ممکن است آن را خم یا پهن کند. پس قلم را سبک بگیرید و اجازه دهید جوهر خودش روی کاغذ بنشیند. همچنین بعد از هر استفاده درپوش را فوراً ببندید، چون نوک باز سریع خشک میشود. ویکیپدیا دربارهٔ مدلهای شارژی کلاسیک میگوید اگر لولهها تمیز نشوند، جوهر داخلشان خشک میشود و جریان را قطع میکند.
قبل از کار اصلی، یک برگهٔ آزمون بسازید. روی آن با هر شماره چند خط کوتاه، یک دایره و یک مربع هاشورخورده بکشید. سپس چند ثانیه صبر کنید و با نوک انگشت روی خط بکشید تا ببینید جوهر کی خشک میشود. در پایان، کنار هر نمونه شمارهٔ قلم و نوع کاغذ را بنویسید. این برگه بعداً برای انتخاب سریع خیلی کمک میکند.

اگر برای دانشآموز هنرستان یا دانشجوی معماری خرید میکنید، راپید مهندسی وشکو ۱٫۰ و راپید پارس آرتیست ۱٫۰ گزینههای پررنگ دیگری هستند. فهرست کاملتر وسایل درسی را هم در لوازم تحریر مدرسه ببینید.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ اینکه راپید چیست
آیا راپید برای نوشتن جزوه مناسب است؟
بله، شمارههای ۰٫۳ تا ۰٫۵ برای نوشتن تمیز مناسباند. اما راپید را با فشار کم بکشید، چون فشار زیاد به نوک آسیب میزند.
برای شروع کدام شماره راپید را بخرم؟
یک شماره نازک مثل ۰٫۳، یک متوسط مثل ۰٫۵ و یک پررنگ مثل ۰٫۸ یا ۱٫۰ برای بیشتر تمرینها کافی است.
فرق راپید یکبار مصرف با راپید مهندسی چیست؟
این دو عبارت را در عنوان محصولات میبینید. برای جزئیات هر مدل، عکس و توضیح صفحهٔ همان محصول را ببینید و قبل از کار اصلی آن را روی کاغذ آزمایش کنید.
جمعبندی
بهطور خلاصه، اگر بپرسید راپید چیست، پاسخ ساده این است: قلمی برای خط با ضخامت ثابت که شمارهاش پهنای تقریبی خط را نشان میدهد. با سه شمارهٔ نازک، متوسط و پررنگ، یک برگهٔ آزمون و درپوشی که همیشه سر جایش است، بیشترین استفاده را از آن میبرید.
دیدگاهها