تاریخچه مداد رنگی از تاریخچه مداد معمولی جوانتر است. با این حال، داستان آن به رنگهای مومی هزاران سال پیش برمیگردد. امروز تقریباً هر کودکی یک جعبه مداد رنگی دارد؛ اما این ابزار ساده تا یک قرن پیش در دست هنرمندان جایی نداشت. در این مطلب مسیر آن را از موم و رنگدانه تا جعبه نقاشی مدرسه مرور میکنیم.
این نوشته در ادامه راهنمای مداد رنگی کودکان است. آنجا درباره تعداد رنگ و نوع جعبه صحبت کردهایم؛ اینجا سراغ گذشته همین ابزار میرویم.
مداد رنگی چیست؟
مداد رنگی یک مغز باریک رنگی دارد که داخل بدنهای چوبی قرار میگیرد. طبق مدخل Colored pencil در ویکیپدیا، این مغز ترکیبی از رنگدانه، موم یا روغن و مواد چسباننده است. پس برخلاف مداد مشکی، در مغز آن گرافیت به کار نمیرود.
همین تفاوت باعث میشود مداد رنگی با پاککن کامل پاک نشود. علاوه بر این، رنگها را میتوان لایهلایه روی هم گذاشت و ترکیب کرد. به همین دلیل تاریخچه مداد رنگی بیشتر به تاریخ رنگهای مومی گره میخورد تا به معدن گرافیت.
ریشههای تاریخچه مداد رنگی؛ رنگهای مومی
ویکیپدیا میگوید استفاده از رنگهای مومی به دوران طلایی یونان باستان میرسد. بعدها پلینی بزرگ، دانشمند رومی، هم از این مواد نوشته است. هنرمندان موم را دوست داشتند، چون رنگ آن زنده میماند و زود خراب نمیشد.
قرنها بعد، پاستل و گچهای رنگی هم به جمع ابزار طراحی اضافه شدند. طبق مدخل Crayon در ویکیپدیا، پاستل حدود سال ۱۴۹۵ در کار لئوناردو داوینچی حضور دارد. همچنین مداد کنته از اواخر دهه ۱۷۹۰ در پاریس به کار رفت. این ابزارها هنوز بدنه چوبی نداشتند؛ اما راه را برای مداد رنگی باز کردند.
پیوند با مداد گرافیتی
بدنه چوبی مداد رنگی میراث مداد گرافیتی است. کشف معدن گرافیت انگلستان در قرن شانزدهم، ساخت مداد چوبی را رایج کرد. داستان کامل آن را در مطلب تاریخچه مداد گرافیتی نوشتهایم. سازندگان بعدها همان قالب چوبی را برای مغزهای رنگی هم استفاده کردند.
مداد رنگی برای علامتگذاری
نخستین کاربرد جدی مداد رنگی نقاشی نبود. طبق ویکیپدیا، مداد رنگی دهها سال فقط برای «بررسی و علامتگذاری» به کار میرفت. حسابداران، معلمان و ویراستاران با رنگ قرمز و آبی روی برگهها نشانه میگذاشتند.
مشهورترین نمونه، مداد دو رنگ قرمز و آبی است. بر اساس مدخل Blue pencil در ویکیپدیا، ویراستاران با سر آبی اصلاحات متن را مینوشتند. شرکت ابرهارد فابر هم تا سال ۱۸۷۳ مدادهای دو رنگ میفروخت. در نتیجه، «مداد آبی» در زبان انگلیسی کمکم به معنای ویرایش و حذف هم به کار رفت.
چرا دو رنگ؟
دو رنگ به ویراستار اجازه میداد دو نوع یادداشت را از هم جدا کند. برای مثال، یک رنگ برای اصلاح و رنگ دیگر برای پیام به چاپخانه بود. امروز هم معلمان گاهی برای غلطگیری از خودکار قرمز استفاده میکنند؛ این عادت ریشهای قدیمی دارد.
قرن بیستم؛ مداد رنگی هنری
نقطه عطف تاریخچه مداد رنگی در اوایل قرن بیستم بود. در این دوره کارخانهها مدادهایی با کیفیت هنری ساختند. طبق ویکیپدیا، فابرکاستل در سال ۱۹۰۸ سری پلیکروموس را با ۶۰ رنگ عرضه کرد. سپس کارن داش در سال ۱۹۲۴ و پریزماکالر در سال ۱۹۳۸ وارد این بازار شدند.
تقریباً در همان سالها، مداد شمعی کرایولا هم در سال ۱۹۰۳ وارد بازار شد. مداد شمعی بدنه چوبی ندارد؛ با این حال هر دو ابزار رنگ را به خانهها و کلاسها بردند. از آن زمان، رنگآمیزی بخشی از درس هنر مدرسه شد.
جایگاه دیرهنگام در دنیای هنر
ویکیپدیا یادآوری میکند که دنیای هنر مدتها مداد رنگی را جدی نمیگرفت. اما مدادهای مقاوم در برابر نور و روشهای تازه کمکم نظرها را عوض کردند. امروز انجمنهایی مثل انجمن مداد رنگی آمریکا (CPSA) برای هنرمندان این رسانه وجود دارند.
انواع مداد رنگی امروز
امروز چند نوع مداد رنگی در بازار هست. هر نوع به کار خاصی میآید.
| نوع | ویژگی اصلی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| دانشآموزی | معمولاً ۲۴ یا ۳۶ رنگ، قیمت مناسب | مدرسه و نقاشی روزمره |
| هنری | رنگدانه بیشتر، مقاومت در برابر نور | طراحی حرفهای |
| آبرنگی | با قلمموی خیس پخش میشود | جلوه شبیه آبرنگ |
| بدون چوب | بدنه از خود مغز رنگ | پر کردن سطح بزرگ |
بیشتر جعبههای مدرسه از نوع دانشآموزی هستند. به همین دلیل، برای کودک لازم نیست سراغ گرانترین مداد هنری بروید.
تاریخچه مداد رنگی در جعبههای مدرسه
امروز جعبه ۳۶ رنگ برای بیشتر نقاشیهای دبستان کافی است. برای نمونه، مداد رنگی ۳۶ رنگ آریا در جعبه مقوایی با پنجره شفاف عرضه میشود. مقطع مدادهای آن ششگوش است و روی جعبه، کنار نام برند، سال ۱۹۶۱ را میخوانید.

جعبه فلزی هم ادامه همان سنت قدیمی است. مداد رنگی ۳۶ رنگ جعبه فلزی تخت فکتیس مدادها را در یک سینی مشکی کنار هم نگه میدارد. بنابراین مدادها در کیف کمتر به هم میخورند.
نوع بدون چوب هم نسخهای تازه از همین داستان است. روی جعبه مداد رنگی ۶ رنگ بلند البرز واژه Woodless را میبینید. یعنی بدنه همان مغز رنگ است و خطی پهنتر میگذارد.

یک فعالیت تاریخی در خانه
از کودک بخواهید فقط با قرمز و آبی یک برگه را «ویرایش» کند. ابتدا یک متن کوتاه بنویسید و چند غلط عمدی در آن بگذارید. سپس کودک غلطها را با قرمز و پیشنهادها را با آبی علامت بزند. این بازی کوتاه، کاربرد اول مداد رنگی را زنده میکند. برای تمرین حجم و نور هم آموزش سایه زدن با مداد رنگی را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
مداد رنگی از چه زمانی ابزار نقاشی شد؟
مدادهای رنگی با کیفیت هنری از اوایل قرن بیستم به بازار رسیدند. پیش از آن بیشتر برای علامتگذاری به کار میرفتند.
آیا در مغز مداد رنگی گرافیت هست؟
نه. مغز آن رنگدانه، موم یا روغن و مواد چسباننده دارد.
چرا مداد رنگی کامل پاک نمیشود؟
موم و روغن مغز به الیاف کاغذ میچسبند. به همین دلیل پاککن معمولی فقط بخشی از رنگ را برمیدارد.
کودک دبستانی به چند رنگ نیاز دارد؟
برای شروع ۱۲ رنگ کافی است. وقتی کودک رنگهای بیشتری خواست، میتوانید سراغ ۲۴ یا ۳۶ رنگ بروید.
دیدگاهها