تاریخچه خودکار ساچمهای داستان یک مسئله ساده است: چطور جوهر را بدون نشت و لک روی کاغذ برسانیم؟ امروز خودکار ارزانترین و رایجترین ابزار نوشتن است. با این حال، رسیدن به همین ابزار ساده نزدیک به شصت سال آزمون و خطا لازم داشت.
این نوشته کنار راهنمای انواع خودکار قرار میگیرد. آنجا جوهر ژلهای، روغنی و فشاری را مقایسه کردهایم؛ اینجا به گذشته همین ابزار برمیگردیم.
پیش از خودکار؛ قلم فرنگی و خودنویس
قبل از خودکار، بیشتر مردم با قلم فرنگی یا خودنویس مینوشتند. قلم فرنگی را باید مدام در دوات فرو میبردید. خودنویس مخزن داشت؛ اما پر کردن آن وقت میگرفت و جوهرش دیر خشک میشد. در نتیجه، دست و کاغذ زیاد لک میشد.
طبق مدخل Ballpoint pen در ویکیپدیا، خودکار دقیقاً برای حل همین مشکل طراحی شد. هدف، ابزاری تمیزتر و قابلاعتمادتر از قلم فرنگی و خودنویس بود.
تاریخچه خودکار با یک ثبت اختراع در ۱۸۸۸
نخستین ثبت اختراع خودکار ساچمهای در ۳۰ اکتبر ۱۸۸۸ به نام جان لاود، مخترع آمریکایی، صادر شد. او دنبال ابزاری بود که روی سطحهای زبر مثل چوب و کاغذ بستهبندی بنویسد. خودنویس روی این سطحها کار نمیکرد.
قلم لاود یک ساچمه فولادی کوچک داشت که در جای خود میچرخید. اما خط آن برای نامهنویسی خیلی زمخت بود. بنابراین ارزش تجاری پیدا نکرد و حق ثبت آن هم کمکم از بین رفت.
مشکل اصلی؛ جوهر
در دهههای بعد، مخترعان زیادی طرحهای تازه ثبت کردند. با این حال، بیشتر آنها شکست خوردند. ویکیپدیا توضیح میدهد که اگر جوهر غلیظ بود، به کاغذ نمیرسید. از طرف دیگر، اگر جوهر رقیق بود، قلم نشت میکرد و نوشته لک میشد.
لاسلو بیرو؛ نقطه عطف تاریخچه خودکار
لاسلو بیرو روزنامهنگار مجارستانی بود. طبق مدخل László Bíró در ویکیپدیا، او دید جوهر چاپ روزنامه زود خشک میشود و کاغذ را لک نمیکند. سپس تصمیم گرفت قلمی با همین نوع جوهر بسازد.
اما جوهر غلیظ در نوک خودنویس جریان پیدا نمیکرد. به همین دلیل، بیرو با کمک برادرش گیورگی، که با شیمی آشنا بود، روی فرمول جوهر کار کرد. نتیجه، ترکیب جوهر غلیظ با یک ساچمه چرخان بود. ساچمه هنگام چرخیدن جوهر را از مخزن برمیداشت و روی کاغذ میگذاشت.
از مجارستان تا آرژانتین
بیرو در سال ۱۹۳۸ اختراع خود را ثبت کرد. سپس در جریان جنگ جهانی دوم، همراه برادرش به آرژانتین رفت. آنها در سال ۱۹۴۳ ثبت اختراع تازهای انجام دادند و شرکتی در آرژانتین ساختند. خودکار آنها با نام «بیرومه» فروخته شد؛ نامی که از ترکیب بیرو و نام شریکشان، خوان خورخه مِینه، ساخته شده بود.
همچنین یک شرکت بریتانیایی حق ساخت این طرح را گرفت و آن را برای خدمه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا تولید کرد. دلیلش ساده بود: خودنویس در هواپیما نشت میکرد؛ اما خودکار ساچمهای این مشکل را کمتر داشت.
تاریخچه خودکار پس از جنگ؛ رونق و افت بازار
پس از جنگ، شرکتهای زیادی وارد این بازار شدند. در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۵، میلتون رینولدز خودکار «رینولدز راکت» را در یک فروشگاه بزرگ نیویورک عرضه کرد. قیمت هر عدد ۱۲٫۵ دلار بود و در یک هفته هزاران عدد فروخته شد.
اما خودکارهای آن سالها هنوز انتظار مردم را برآورده نمیکردند. ویکیپدیا میگوید فروش در سال ۱۹۴۶ به اوج رسید و سپس بهشدت افت کرد. در نتیجه، شرکت رینولدز در اوایل دهه ۱۹۵۰ تعطیل شد.
دهه ۱۹۵۰؛ خودکار قابلاعتماد و ارزان
در دهه ۱۹۵۰، شرکتها روی کیفیت جوهر و ساچمه کار کردند. برای نمونه، پارکر در سال ۱۹۵۴ نخستین خودکار خود را با ساچمه تنگستن کاربید عرضه کرد. همزمان، مارسل بیک با مجوز طرح بیرو خودکارهای ارزان ساخت. رقابت این دوره قیمت خودکار را بهشدت پایین آورد.
امروز در کشورهایی مثل بریتانیا و استرالیا، به خودکار هنوز «بایرو» میگویند. همچنین آرژانتین روز تولد بیرو، ۲۹ سپتامبر، را روز مخترع نامگذاری کرده است.
تاریخچه خودکار در ساختار امروزی آن
ساختار اصلی تغییر زیادی نکرده است. یک ساچمه فلزی در نوک میچرخد و جوهر خمیری را روی کاغذ میگذارد. طبق ویکیپدیا، جوهر خودکار معمولاً خمیری است که ۲۵ تا ۴۰ درصد رنگ دارد. به همین دلیل به آن «جوهر روغنی» هم میگویند.
| سال | رویداد |
|---|---|
| ۱۸۸۸ | ثبت اختراع جان لاود برای نوشتن روی سطح زبر |
| ۱۹۳۸ | ثبت اختراع لاسلو بیرو با جوهر غلیظ |
| ۱۹۴۳ | ثبت تازه و تولید در آرژانتین با نام بیرومه |
| ۱۹۴۵ | عرضه رینولدز راکت در نیویورک |
| دهه ۱۹۵۰ | خودکارهای ارزان و قابلاعتماد |
تاریخچه خودکار در جامدادی امروز
بدنه شفاف یکی از میراثهای همان دوره است؛ چون مقدار جوهر را نشان میدهد. برای مثال، خودکار آبی ۰٫۷ گریپدار اکسل کنکو بدنه شفاف و گریپ لاستیکی دارد. پس قبل از امتحان میبینید چقدر جوهر مانده است.

ضخامت نوک هم انتخاب مهمی است. روی بدنه خودکار پنسان نوک ۱ میلیمتر مشکی عبارت 1.0mm MEDIUM نوشته شده است؛ یعنی خطی پررنگتر از ۰٫۷ میکشد. از طرف دیگر، خودکار دکتر پنتر کریستال قرمز برای تصحیح و علامتگذاری به کار میآید.

اگر کنجکاوید خودکارهای دکمهدار چطور نوک را بیرون میآورند، مطلب خودکار فشاری چگونه کار میکند را بخوانید. برای مقایسه با یک ابزار قدیمیتر هم تاریخچه مداد گرافیتی را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
مخترع خودکار چه کسی بود؟
نخستین ثبت اختراع مال جان لاود در ۱۸۸۸ بود. اما نخستین طرح موفق تجاری را لاسلو بیرو در دهه ۱۹۳۰ ساخت.
چرا خودکارهای اولیه نشت میکردند؟
جوهر رقیق از کنار ساچمه بیرون میزد. در مقابل، جوهر خیلی غلیظ اصلاً به کاغذ نمیرسید.
چرا به خودکار «بیک» یا «بایرو» میگویند؟
این نامها از بیرو و شرکت بیک آمدهاند. هر دو در تاریخچه خودکار نقش مهمی داشتند.
دیدگاهها