آموزش تقارن با شابلون یکی از سادهترین راهها برای فهم یک مفهوم مهم ریاضی است. کودک بهجای حفظ کردن تعریف، شکل را میکشد، تا میکند و نتیجه را با چشم میبیند. برای این تمرین فقط به یک شابلون، کاغذ شطرنجی و مداد نیاز دارید. در این مطلب سه تمرین قدمبهقدم برای دانشآموز دبستانی آوردهایم.
این آموزش در ادامه راهنمای ست هندسه و ابزار اندازهگیری است. آنجا ابزارهای رسم را معرفی کردهایم؛ اینجا با چند ابزار ساده یک تمرین عملی انجام میدهیم.
تقارن چیست؟
شکلی متقارن است که اگر آن را از روی یک خط تا کنیم، دو نیمهاش دقیقاً روی هم بیفتند. به این خط «محور تقارن» میگویند. طبق مدخل Reflection symmetry در ویکیپدیا، دو نیمه شکل متقارن تصویر آینهای یکدیگرند.
بعضی شکلها بیش از یک محور دارند. برای مثال، مربع چهار محور تقارن دارد و دایره بیشمار محور. اما بعضی شکلها اصلاً محور تقارن ندارند. همین تفاوت پایه تمرینهای این مطلب است.
وسایل آموزش تقارن با شابلون
- یک شابلون با شکلهای هندسی یا حیوانات
- کاغذ شطرنجی
- مداد نوکتیز و پاککن
- یک خطکش برای کشیدن محور
- یک قیچی کودک برای تمرین تا کردن
برای شکلهای هندسی، شابلون اشکال هندسی شاپرک پنج قاب جدا دارد. این قابها مربع، دایره، متوازیالاضلاع و دو نوع مثلث را میسازند. بنابراین همه شکلهای تمرین سوم در یک بسته جمع شدهاند.

کاغذ شطرنجی شمارش خانهها را آسان میکند. کاغذ شطرنجی ۵۰ برگ بلک نت خطوط آبی کمرنگ دارد و شکلهای مدادی روی آن واضح میمانند. اگر هنوز بین دفتر شطرنجی و نقطهای مردد هستید، مطلب دفتر نقطهای یا شطرنجی را ببینید.
تمرین اول؛ پیدا کردن محور تقارن با تا کردن
این تمرین مفهوم محور را با دست نشان میدهد. پس آن را پیش از رسم انجام دهید.
- با شابلون یک مربع روی یک برگه ساده بکشید.
- کودک دور خط را با قیچی ببرد. بزرگسال در برش همراهش باشد.
- مربع را از وسط تا کنید و ببینید دو نیمه روی هم میافتند یا نه.
- دوباره باز کنید و این بار از قطر تا کنید.
- هر خط تا را با مداد پررنگ کنید.
در پایان، کودک چهار خط روی مربع میبیند. سپس همین کار را با دایره انجام دهید. کودک خیلی زود میفهمد که دایره از هر قطری تا میشود.
تمرین دوم؛ رسم قرینه روی کاغذ شطرنجی
در این مرحله، آموزش تقارن با شابلون از تا کردن به رسم دقیق میرسد. ابتدا با خطکش یک خط عمودی روی یکی از خطوط کاغذ شطرنجی بکشید. این خط محور تقارن است.
- شابلون حیوان را سمت راست محور بگذارید و دور یک شکل را بکشید.
- روی شکل چند نقطه مهم علامت بزنید؛ مثلاً نوک گوش، دم و پاها.
- برای هر نقطه، خانهها را تا محور بشمارید.
- همان تعداد خانه را سمت چپ محور بشمارید و نقطه قرینه را بگذارید.
- نقطههای قرینه را با خط نرم به هم وصل کنید.
برای این تمرین، شکل حیوان برای کودک جذابتر از مثلث است. در بسته شابلون ژلهای اشکال باغ وحش صریر دو شابلون با برش پرنده و پستاندار هست.

بررسی کار با برگرداندن شابلون
یک ترفند ساده برای کنترل نتیجه وجود دارد. شابلون را پشت و رو کنید و روی شکل قرینه بگذارید. اگر رسم درست باشد، برش شابلون تقریباً روی خطهای کودک میافتد. در نتیجه کودک خودش اشتباه را پیدا میکند و به تصحیح بزرگسال نیازی نیست.
تمرین سوم آموزش تقارن با شابلون؛ شکلهای نامتقارن
حالا با قابهای هندسی یک بازی دستهبندی بسازید. هر شکل را روی کاغذ بکشید و کودک تعداد محورهای آن را حدس بزند. سپس با تا کردن، حدس را بیازماید.
| شکل | تعداد محور تقارن |
|---|---|
| مربع | ۴ |
| مثلث متساویالاضلاع | ۳ |
| مثلث متساویالساقین | ۱ |
| دایره | بیشمار |
| متوازیالاضلاع معمولی | ندارد |
متوازیالاضلاع معمولاً کودکان را غافلگیر میکند. به نظر متقارن میآید؛ اما با هیچ تایی دو نیمه آن روی هم نمیافتند. این غافلگیری بهترین لحظه برای گفتوگو درباره دقت است.
ابزار کمکی برای خطهای دقیق
برای کشیدن محور و اندازهگیری فاصلهها، یک خطکش ساده کافی است. ست ۴ تکه خط کش و گونیا ژلهای پالمو خطکش، دو گونیا و نقاله دارد. با گونیا میتوانید محور را دقیقاً عمود بر لبه کاغذ بکشید.
نکتههای آموزش تقارن با شابلون در خانه
- با یک محور عمودی شروع کنید؛ محور افقی و مایل را برای جلسههای بعد بگذارید.
- هر جلسه را به ۲۰ دقیقه محدود کنید.
- قرینههای کج را پاک نکنید؛ آنها را با شمارش دوباره اصلاح کنید.
- در پایان، کودک یک شکل متقارن آزاد طراحی کند.
در طبیعت هم تقارن زیاد است. پروانه، برگ و صورت انسان را با کودک بررسی کنید و محور فرضی آنها را پیدا کنید. برای تمرین بعدی با ابزار هندسه، آموزش رسم دایره با پرگار را امتحان کنید.
پرسشهای پرتکرار
آموزش تقارن با شابلون برای چه پایهای مناسب است؟
تمرین تا کردن برای سالهای اول دبستان مناسب است. رسم قرینه با شمارش خانهها برای پایههای بالاتر دبستان بهتر جواب میدهد.
کاغذ شطرنجی لازم است؟
برای رسم دقیق بله. خانهها شمارش فاصله تا محور را ساده میکنند.
شابلون ژلهای بهتر است یا سخت؟
هر دو کار میکنند. شابلون ژلهای در کیف کمتر آسیب میبیند و برای کودکان کوچک راحتتر است.
چرا متوازیالاضلاع محور تقارن ندارد؟
چون با هیچ تایی دو نیمه آن کاملاً روی هم نمیافتند. فقط حالتهای خاص آن مثل مستطیل و لوزی محور دارند.
دیدگاهها