در فیلمها و کارتونها، ساموراییها معمولاً یک شمشیر بلند و کمی خمیده در دست دارند و بچهها خیلی زود میپرسند: اسم این شمشیر چیست؟ جواب کوتاهش «کاتانا» است، ولی ماجرا همینجا تمام نمیشود. اسم شمشیر سامورایی به اندازه و نوع آن بستگی دارد و ساموراییها معمولاً بیشتر از یک شمشیر همراه داشتند. در این مطلب، نام شمشیرهای سامورایی، فرقشان و چند دانستنی جالب تاریخی را به زبان ساده آوردهایم؛ همراه با چند نکته برای بازی امن کودکان با شمشیر اسباببازی.
فهرست مطالب
اسم شمشیر سامورایی چیست؟
معروفترین شمشیر سامورایی «کاتانا» نام دارد. طبق مقالهی ویکیپدیا دربارهی کاتانا، کاتانا شمشیری ژاپنی با تیغهی خمیده و یکلبه، محافظ دست گرد یا چهارگوش و دستهای بلند است که آن را با دو دست میگیرند. تیغهی کاتانا بیش از ۲ «شاکو»، یعنی حدود ۶۰ سانتیمتر، طول دارد.
کلمهی کاتانا در زبان ژاپنی به معنای «تیغهی یکطرفه» است و در خود ژاپن گاهی برای همهی شمشیرها به کار میرود. اما وقتی ما فارسیزبانها از «شمشیر سامورایی» حرف میزنیم، معمولاً منظورمان همین شمشیر بلند خمیده است.
ساموراییها چه کسانی بودند؟
پیش از رفتن سراغ بقیهی شمشیرها، بد نیست بدانیم صاحبان این شمشیرها چه کسانی بودند. ساموراییها طبقهای از جنگجویان حرفهای در ژاپن پیش از دوران صنعتی بودند که در خدمت اربابان محلی قرار داشتند. آنها از کودکی در خانوادههای جنگجو آموزش میدیدند و شمشیرزنی، تیراندازی با کمان و سوارکاری مهمترین مهارتهایشان بود.
اما سامورایی فقط جنگجو نبود. بسیاری از آنها ادبیات، خوشنویسی و فلسفه هم میخواندند و در دورههای صلح، کارمند دولت، معلم یا مأمور نظم شهر میشدند. برای بچهها این نکته جالب است که قهرمان فیلمها، در زندگی واقعی بخش زیادی از وقتش را صرف درس و تمرین نظم و ادب میکرد.
شمشیرهای دیگر ساموراییها
ساموراییها فقط یک شمشیر نداشتند. چند نام مهم دیگر هم هست که شنیدنشان برای بچهها جالب است:
- واکیزاشی: شمشیر کوتاهتر با تیغهای بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر. واکیزاشی را در سمت چپ بدن و در شال کمر میبستند. وقتی کسی میپرسد «اسم شمشیر کوتاه سامورایی چیست؟»، معمولاً جوابش واکیزاشی است.
- تانتو: در اصل یک خنجر بود، نه شمشیر، با طولی بین ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر.
- تاچی: شمشیر بلند قدیمیتر که پیش از کاتانا رایج بود. تاچی با لبهی تیز رو به پایین از کمربند آویزان میشد، در حالی که کاتانا با لبهی رو به بالا در شال کمر فرو میرفت.
دایشو؛ جفت شمشیر بلند و کوتاه
به جفت شمشیر بلند و کوتاه که با هم به کمر میبستند، «دایشو» میگویند؛ یعنی «بزرگ و کوچک». طبق توضیح ویکیپدیا دربارهی دایشو، دایشو معمولاً از یک کاتانا و یک واکیزاشی تشکیل میشد و از سال ۱۶۸۳ حق حمل آن فقط به طبقهی سامورایی محدود شد و به نشانهی جایگاه آنها تبدیل شد.

نامها و اندازهها در یک جدول
| نام | نوع | طول تیغه | چطور بسته میشد؟ |
|---|---|---|---|
| کاتانا | شمشیر بلند | بیش از حدود ۶۰ سانتیمتر | در شال کمر، لبه رو به بالا |
| تاچی | شمشیر بلند قدیمیتر | بلند | آویزان از کمربند، لبه رو به پایین |
| واکیزاشی | شمشیر کوتاه | ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر | در شال کمر، سمت چپ |
| تانتو | خنجر | ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر | در شال کمر |
| دایشو | جفت کاتانا و واکیزاشی | ــ | نشانهی طبقهی سامورایی |
بخشهای یک کاتانا چه نام دارند؟
اگر کودکتان به ژاپن و ساموراییها علاقه دارد، شناختن چند نام ساده برایش مثل یادگیری رمز است:
- تسوکا: دستهی بلند شمشیر که جای هر دو دست را داشت.
- تسوبا: محافظ دست بین دسته و تیغه؛ گرد یا چهارگوش.
- سایا: غلاف یا همان جلد شمشیر.
- ناکاگو: بخشی از تیغه که داخل دسته فرو میرود و با یک میخ کوچک به نام مکوگی محکم میشود.
چند دانستنی تاریخی
- کاتانا از نظر زمانی بعد از تاچی است. ویکیپدیا مینویسد از دورهی موروماچی، بسیاری از تاچیهای قدیمی را از پایه کوتاه کردند و به کاتانا تبدیل کردند.
- در دورهی نسبتاً آرام اِدو، کاتانا بهعنوان سلاح اهمیت بیشتری پیدا کرد.
- در سال ۱۸۷۶، فرمانی به نام «هایتورِی» حمل شمشیر در انظار عمومی را برای بیشتر مردم ممنوع کرد. این فرمان بخشی از تغییرات دورهی میجی بود که امتیازهای ویژهی ساموراییها را کمکم از بین برد.
- در هنرهای رزمی امروزی، برای ایمنی معمولاً از شمشیرهای چوبی به نام «بوکِن» یا شمشیرهای بیلبه به نام «ایایتو» استفاده میشود، نه شمشیر تیز.
همین نکتهی آخر پیام مهمی برای خانوادهها دارد: حتی ورزشکاران حرفهای هم برای تمرین از شمشیر بیخطر استفاده میکنند. شمشیر کودک هم باید بیلبه، سبک و مخصوص بازی باشد.
فعالیت پیشنهادی: کاتانای مقوایی با برچسب نامها
یک راه سرگرمکننده برای اینکه کودک نامها را به خاطر بسپارد، ساخت یک شمشیر مقوایی است:
- روی یک مقوای ضخیم، شکل یک تیغهی بلند و کمی خمیده را بکشید و ببرید. لبهها را گرد کنید.
- یک دایرهی مقوایی برای محافظ دست درست کنید و بین تیغه و دسته بچسبانید.
- دور دسته را با نوار پارچهای یا کاغذ رنگی بپیچید.
- روی هر بخش یک برچسب کوچک بچسبانید: تسوکا برای دسته، تسوبا برای محافظ و یک لولهی مقوایی هم بهعنوان سایا، یعنی غلاف.
- در آخر، کودک یک شمشیر کوتاهتر هم بسازد و حالا یک دایشوی مقوایی کامل دارد.
این فعالیت هم دستورزی است، هم درس تاریخ و هم یک اسباببازی بیخطر که بعد از ساخت میشود با آن بازی کرد.
شمشیر سامورایی اسباببازی و بازی امن
شمشیرهای اسباببازی با طرح سامورایی معمولاً نسخهی دقیق کاتانا نیستند و بیشتر طراحی فانتزی دارند. برای نمونه، شمشیر پلاستیکی دستهاژدهای فروشگاه گاردی به شکل دو بال اژدهای قرمز و تیغهی پهن خاکستری با لبهی شعلهای دارد؛ ظاهرش بیشتر به شمشیرهای کارتونی شبیه است تا کاتانای تاریخی. این تفاوت، خودش یک فرصت آموزشی است: کودک میتواند شمشیر اسباببازیاش را با عکس یک کاتانای واقعی مقایسه کند و تفاوتها را پیدا کند.

شمشیر اسباببازی سامورایی طرح اژدها؛ مناسب بازی نقش با نظارت والدین.
مشاهده و سفارش ←چند قانون ساده بازی با هر شمشیر اسباببازی را امنتر میکند:
- فاصلهی یک بازو: در بازی دونفره، بین دو کودک دستکم به اندازهی شمشیر و بازو فاصله باشد.
- هدفگیری صورت ممنوع: ضربه فقط به شمشیر یا سپر طرف مقابل، نه به سر و صورت.
- کلمهی توقف: یک کلمهی رمز مثل «ایست» تعیین کنید که با شنیدنش بازی فوراً متوقف شود.
- بازرسی قبل از بازی: شمشیر ترک یا لبهی تیز نداشته باشد.
- نقشهای متنوع: ساموراییها فقط نمیجنگیدند؛ از قلعه محافظت میکردند، تشریفات داشتند و آموزش میدیدند. بازی را به داستان و تمرین حرکات آرام هم بکشانید. ایدههای بیشتر برای بازیهای تخیلی و وانمودی کودکان را در یک راهنمای جداگانه جمع کردهایم.
اگر نگران هستید که بازی با شمشیر کودک را پرخاشگر کند، پاسخ پژوهشها و توصیههای کاربردی را در مطلب اثر بازی با شمشیر و تفنگ اسباببازی روی رفتار کودک جمع کردهایم. برای ایدههای نقشآفرینی بدون جنگ هم، بازی امدادگری با ماشینهای اسباببازی گزینهی خوبی است که میشود در کنار قهرمانبازیها امتحانش کرد.

سوالات متداول
شمشیر سامورایی چه نام دارد؟
معروفترین شمشیر سامورایی کاتانا نام دارد؛ شمشیری با تیغهی خمیده و یکلبه که بیش از حدود ۶۰ سانتیمتر طول دارد و با دو دست گرفته میشود.
اسم شمشیر کوتاه سامورایی چیست؟
شمشیر کوتاه سامورایی واکیزاشی نام دارد و تیغهاش بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است. خنجر کوتاهتر آنها تانتو نامیده میشود.
فرق کاتانا و تاچی چیست؟
تاچی قدیمیتر است و با لبهی رو به پایین از کمربند آویزان میشد. کاتانا بعدها رایج شد و با لبهی رو به بالا در شال کمر فرو میرفت.
دایشو یعنی چه؟
دایشو یعنی «بزرگ و کوچک» و به جفت کاتانا و واکیزاشی گفته میشود که ساموراییها با هم میبستند و نشانهی جایگاه آنها بود.
آیا شمشیر سامورایی اسباببازی برای کودکان مناسب است؟
یک شمشیر پلاستیکی سبک و بیلبه، با قانونهای سادهای مثل فاصله گرفتن و هدف نگرفتن صورت، میتواند بخشی از بازی نمایشی سالم باشد. پیش از هر بازی هم شمشیر را از نظر ترک یا لبهی تیز بررسی کنید.
دیدگاهها