اسباب بازی جنگی خوب است یا بد؟ این سؤال معمولاً همان روزی پیش میآید که کودک با یک شمشیر پلاستیکی دور خانه میدود و فریاد میزند «حمله!». بعضی پدر و مادرها نگراناند که این بازیها کودک را پرخاشگر کند و بعضی دیگر آن را بخشی طبیعی از کودکی میدانند. در این مطلب سعی کردهایم بیاغراق و با تکیه بر پژوهشها توضیح دهیم چه چیزهایی معلوم است و چه چیزهایی نه، و چند قانون ساده برای بازی امن پیشنهاد دادهایم.
فهرست مطالب
چرا بچهها عاشق شمشیر و تفنگ اسباببازیاند؟
در بیشتر قصههایی که بچهها میشنوند، یک قهرمان هست، یک خطر و یک نبرد. بازی با شمشیر به کودک اجازه میدهد برای چند دقیقه همان قهرمان باشد: قوی، شجاع و نجاتدهنده. کودکی که در دنیای واقعی کوچکترین عضو خانه است، در بازی میتواند از همه قویتر باشد. اگر قهرمان کودکتان یک سامورایی است، دانستن نام کاتانا، واکیزاشی و دیگر شمشیرهای سامورایی بازی را به یک درس تاریخ کوچک هم تبدیل میکند.
یک مربی پیشدبستانی در مقالهای در مجلهی انجمن ملی آموزش کودکان خردسال آمریکا (NAEYC) تجربهی جالبی را تعریف میکند. بچههای کلاسش بازی قهرمانی پرهیجانی را شروع کرده بودند و او نگران بود کسی آسیب ببیند. وقتی از بچهها پرسید این قهرمانها چه کار میکنند، جواب دادند: «به مردم کمک میکنند.» از نگاه او، انگیزهی بچهها از «جنگیدن» بیشتر محافظت و نجات دوستانشان بود تا خشونت.
پژوهشها چه میگویند؟
جواب کوتاه: یکدست نیستند. خلاصهی چند پژوهش شناختهشده را در جدول زیر آوردهایم:
| پژوهش | چه کسانی | یافتهی اصلی |
|---|---|---|
| Watson و Peng، ۱۹۹۲ | کودکان پیشدبستانی | بازی با تفنگ اسباببازی در پسرها با رفتار پرخاشگرانهی واقعی بیشتر همراه بود؛ تنبیه از سوی والدین پیشبینیکنندهی قویتری بود |
| Hellendoorn و Harinck، ۱۹۹۷ | کودکان مهدکودک در هلند | پرخاشگری واقعی کم دیده شد و ارتباطی با بازی با اسباببازی جنگی نداشت |
| Smith، Ferguson و Beaver، ۲۰۱۸ | ۲۰۱۹ کودک، از ۵ تا ۱۵ سالگی | بعد از کنترل عوامل دیگر، بازی با اسلحهی اسباببازی با بزهکاری بعدی ارتباط معناداری نداشت |
پژوهش اول (Watson و Peng) نشان میدهد نگرانی بیپایه نیست: در بعضی کودکان، بازی با تفنگ اسباببازی با رفتار خشنتر همراه بوده است. اما همان پژوهش یادآوری میکند که نحوهی برخورد خانواده، بهخصوص تنبیه، نقش پررنگتری داشته است. پژوهش هلندی (Hellendoorn و Harinck) در محیط مهدکودک، رابطهای بین بازی جنگی و پرخاشگری واقعی ندید. پژوهش سوم (Smith و همکاران) که کودکان را تا ۱۵ سالگی دنبال کرده، میگوید بازی با اسلحهی اسباببازی پیشبینیکنندهی خوبی برای بزهکاری در نوجوانی نیست.
جمعبندی منصفانه این است: شواهدی وجود ندارد که بازی با شمشیر یا تفنگ اسباببازی بهتنهایی کودک را خشن کند، اما نوع بازی، سن کودک و فضای خانه مهم است. «خوب» یا «بد» بودن اسباببازی جنگی بیشتر به این بستگی دارد که بازی چطور اداره شود.
بازی خیالی با پرخاشگری واقعی چه فرقی دارد؟
بچهها خیلی وقتها «دعوای الکی» میکنند. چند نشانه کمک میکند بفهمید بازی هنوز بازی است یا نه:
| نشانه | بازی خیالی | پرخاشگری واقعی |
|---|---|---|
| حالت چهره | خنده، هیجان | اخم، گریه، ترس |
| نقشها | جای «خوب» و «بد» عوض میشود | یک نفر همیشه میزند و دیگری میخورد |
| بعد از ضربه | بازی ادامه پیدا میکند، کسی ناراحت نیست | یکی بازی را ترک میکند یا شکایت میکند |
| هدف | داستان: نجات، فرار، شکست اژدها | آسیب زدن یا گرفتن چیزی از دیگری |
| بازگشت | بچهها دوباره دنبال هم میروند تا بازی کنند | از هم دوری میکنند |

کی باید نگران شد؟
بیشتر بازیهای شمشیری بیخطرند، اما این موارد ارزش توجه دارد:

شمشیر اسباببازی سامورایی طرح اژدها؛ مناسب بازی نقش با نظارت والدین.
مشاهده و سفارش ←- کودک در بازی عمداً و مکرر به صورت یا بدن دیگران ضربه میزند، حتی بعد از تذکر.
- بازی جنگی تنها بازی کودک است و به هیچ قصهی دیگری راه نمیدهد.
- بچههای دیگر از بازی با او میترسند یا کناره میگیرند.
- کودک بعد از دیدن اخبار یا تجربهای ترسناک، مدام همان صحنه را بازی میکند و آشفته به نظر میرسد. بازی گاهی راهی برای هضم ترس است، اما اگر نشانههای اضطراب، کابوس یا گوشهگیری هم دیدید، با متخصص کودک مشورت کنید.
قانونهای ساده برای بازی امن
پیش از شروع بازی، این قانونها را با کودک قرار بگذارید و خودتان هم رعایت کنید:
- هیچ ضربهای به صورت و سر. شمشیر به شمشیر میخورد، نه به آدم.
- یک کلمهی توقف. مثلاً «آتشبس!» هر کس گفت، همه بیحرکت میمانند.
- فضای کافی. دور از شیشه، مبلمان تیز و بچههای کوچکتر بازی کنید.
- داستان داشته باشید. به جای «بزنبزن»، مأموریت تعریف کنید: نجات یک عروسک، پیدا کردن گنج، فراری دادن اژدها.
- گاهی خودتان وارد بازی شوید. همان مربی NAEYC وقتی نقش کسی را بازی کرد که به کمک نیاز داشت، دید بچهها حواسشان به فضای شخصی هم بیشتر شد. نقش بزرگترها در این نوع بازی را در فواید بازی نقشآفرینی و نقش والدین در آن مفصلتر توضیح دادهایم.
- پایان مشخص. بازیهای پرهیجان را با یک فعالیت آرام، مثل بازی ساختنی یا نقاشی، تمام کنید.
انتخاب شمشیر اسباببازی امن
شمشیر اسباببازی برای بازی نقشآفرینی لازم نیست گران یا پیچیده باشد، اما چند نکته در انتخابش مهم است:
- جنس سبک: پلاستیک سبک یا فوم، نه فلز یا چوب سنگین.
- لبه و نوک: لبهها را با انگشت لمس کنید؛ هیچ بخشی نباید تیز یا برنده باشد.
- وارسی منظم: اگر بخشی ترک برداشت یا لبهای تیز شد، شمشیر را کنار بگذارید.
- سن: اگر ردهی سنی روی بستهبندی درج نشده، بازی کودکان کمسن را زیر نظر داشته باشید.
- بستهبندی: کیسهی پلاستیکی را بعد از باز کردن دور از دسترس کودکان خردسال بگذارید.
شمشیر سامورایی اسباببازی دسته اژدها در فروشگاه ما یک مدل پلاستیکی ساده با دستهی قرمز به شکل بال اژدها و تیغهی خاکستری است؛ چراغ، صدا یا باتری ندارد و روی بستهبندیاش ردهی سنی درج نشده است. لبهی تیغهاش طرح شعلهای و موجدار دارد؛ پیش از بازی آن را وارسی کنید.

قهرمانبازی بدون جنگ هم میشود
اگر میخواهید دامنهی بازی نمایشی کودک را بازتر کنید، قهرمانهایی را وارد بازی کنید که بدون جنگیدن نجات میدهند: امدادگر، آتشنشان، پلیس، دامپزشک. ساختن یک آمبولانس کلیکس و بعد بازی «رساندن بیمار به بیمارستان»، همان هیجان نجات را بدون شمشیر میدهد. روش ساختش را در آموزش ساخت لگو کلیکس نوشتهایم.
برای مطالعهی بیشتر، مقالهی NAEYC کتاب «معضل بازی جنگی» (The War Play Dilemma) نوشتهی دایان لوین و نانسی کارلسون-پیج را هم پیشنهاد میکند.
سوالات متداول
اسباب بازی جنگی خوب است یا بد؟
پژوهشها یکدست نیستند، اما شواهدی نیست که بازی با شمشیر یا تفنگ اسباببازی بهتنهایی کودک را خشن کند. قانونهای روشن، حضور بزرگترها و داستانمحور بودن بازی تأثیر بیشتری دارد.
تاثیر اسباب بازی جنگی بر کودک چیست؟
در بعضی پژوهشها بازی با تفنگ اسباببازی با رفتار خشنتر در پسرها همراه بوده و در بعضی دیگر رابطهای دیده نشده است. یک پژوهش طولی روی ۲۰۱۹ کودک ارتباطی با بزهکاری بعدی پیدا نکرد.
شمشیر اسباب بازی برای چه سنی مناسب است؟
به ردهی سنی روی بستهبندی نگاه کنید. اگر سنی درج نشده، شمشیر سبک و بیلبهی تیز انتخاب کنید و بازی کودکان کمسن را زیر نظر داشته باشید.
اگر کودک مدام ادای کتککاری درمیآورد چه کنیم؟
قانون «ضربه نه به آدم» و یک کلمهی توقف بگذارید و بازی را به سمت مأموریت و داستان ببرید. اگر ضربه زدن واقعی ادامه داشت یا نشانههای اضطراب دیدید، با مشاور کودک صحبت کنید.
بهتر است اسباب بازی جنگی نخریم؟
تصمیم با خانواده است. اگر میخرید، مدل سبک و امن انتخاب کنید و کنارش اسباببازیهایی برای قهرمانبازیهای بدون جنگ، مثل آمبولانس و ماشین آتشنشانی، بگذارید.
دیدگاهها